SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Sejm Żydowski (Rada Czterech Ziem)

Sejm Żydowski, Waad Arba Arcot [hebr., Rada Czterech Ziem], centralna instytucja samorządu żydowskiego reprezentująca interesy wszystkich gmin leżących na terytorium Rzeczypospolitej. S.Ż. był najwyższym autorytetem w sprawach prawnych i sądowych, regulował wszystkie dziedziny życia gmin żyd. Od 1623 istniały dwa S.Ż.: Waad Arba Arcot, obejmujący ziemie Korony, i Waad Medinat Lita [hebr., Rada Kraju Litwa], czyli Sejm Żydów Litewskich. Początki S.Ż. zwiazane są z dążeniem państwa do centralizacji gmin żyd., co miało ułatwić pobór podatków, zwł. wobec stałego wzrostu liczby gmin w XV i XVI w. Przejawem tej polityki królów pol. było ustanowienie urzędu rabina generalnego dla poszczególnych ziem (1503).
W 1512 Zygmunt I Stary mianował dwóch generalnych poborców podatków żyd., kilka lat później wyznaczono poborcę generalnego na Litwie. Przeciw ustanowieniu urzędu generalnego poborcy i centralnemu systemowi poboru podatków wystąpiły największe gminy, które wstrzymały się z płaceniem należnych świadczeń, co doprowadziło do likwidacji tego urzędu. W tym czasie powstały federacje gmin poszczególnych ziem, ziemstwa. W ich skład na ogół nie wchodziły największe gminy. Ziemstwa zajmowały się gł. podatkami, ale porozumiewały się również w innych sprawach, takich jak uzyskanie nowych przywilejów i praw. Przejawem rozszerzania autonomii żyd. i wzrostu znaczenia zjazdów ziemstw było przekazanie im przez Zygmunta II Augusta prawa wyboru rabinów generalnych. Początkowo istniały cztery ziemstwa, w 1551 było ich już pięć. W późniejszym okresie uległy dalszemu rozdrobnieniu, ich przedstawiciele spotykali się sporadycznie. Spotkania te przekształciły się w zjazdy odbywające się w regularnych odstępach czasu. Doprowadziło to do powstania S.Ż., reprezentacji gmin czterech ziem: Wielkopolski, Małopolski, Rusi i Litwy. Za datę jego powstania uznaje się rok 1581, w którym po raz pierwszy reprezentanci Żydów wszystkich ziem zobowiązali się wpłacić ryczałtem do skarbu pogłówne żyd. Na obrady S.Ż. przysyłały swoich delegatów ziemstwa oraz nie wchodzące w ich skład duże gminy. Posiedzeniom przewodniczył marszałek sejmu, wybierany najczęściej spośród seniorów gminnych. Dwie pozostałe funkcje związane z sejmem, wiernika i pisarza generalności, powierzano najczęściej rabinom.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Na miejsce obrad wybrano Lublin, gdzie odbywały się słynne jarmarki, na które zjeżdżali kupcy z całej Rzeczypospolitej. Później zjazdy odbywały się również w innych miastach, np. w Jarosławiu i Łęcznej. Do Lublina gminy przysyłały tzw. sędziów jarmarcznych, którzy rozpatrywali spory handlowe. W ten sposób przy S.Ż. powstał trybunał sejmowy. Powstanie S.Ż. zamyka okres kształtowania się samorządu Żydów pol. Istnienie przedstawicielstwa ogółu ludności żyd. poważnie ograniczyło możliwość ingerencji króla i jego urzędników w wewnętrzne sprawy gmin. S.Ż. funkcjonował do 1764. Został rozwiązany na mocy postanowienia pol. Sejmu, który uznał, że nie wywiązuje się on ze swojego podstawowego zadania, czyli poboru podatków żydowskich.
H.W.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Sejm Żydowski (Rada Czterech Ziem)" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl