SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Synagoga

synagoga [gr. synagogé = zgromadzenie], bejt kneset [hebr., dom zgromadzeń], budynek, w którym modlą się Żydzi, po pol. nazywana bóżnicą. S. skupia życie rel., a częściowo także społ. tradycyjnej społeczności żyd. Jako instytucja powstała w starożytności, najprawdopodobniej podczas niewoli babilońskiej, gdy zburzona została Świątynia Jerozolimska. Kult judaizmu uległ wówczas decentralizacji, w każdej gminie tworzono miejsce, gdzie mężczyźni mogli wspólnie modlić się i decydować o sprawach społeczności. Po powrocie Żydów do Judei liturgia synagogalna współistniała z kultem świątynnym, stając się zaczątkiem organizacji diaspory żyd., a po zburzeniu Drugiej Świątyni (70 n.e.) przejęła wszystkie funkcje rel.
Początkowo s. nie miała ściśle sakralnego przeznaczenia: nie składano w niej ofiar, kapłani pełnili jedynie symboliczne funkcje. Z czasem wyznawcy zaczęli nawiązywać do symboliki świątynnej, zwł. w formach wystroju wewnętrznego, nie ograniczając jednak jej roli pozareligijnej, jako miejsca studiów (bejt midrasz), czasem sądu albo noclegu dla podróżnych i bezdomnych. W różnych epokach i krajach s. nawiązywały do stylów architektonicznych obowiązujących w danym czasie (w epoce hellenistycznej – do klasycznego, w średniowieczu – gotyckiego itp.), zawsze zawierały jednak stałe elementy: na ścianie zwróconej w stronę Jerozolimy znajdował się aron ha-kodesz, schowek na otoczoną kultem Torę; na środku pomieszczenia modlitewnego umieszczona była bima [hebr., podium], podwyższenie z pulpitem, z którego odczytywano Pismo Święte, a kapłani błogosławili wiernych. W s. sefardyjskich ławki stoją pod trzema ścianami, w aszkenazyjskich ustawione są rzędami, frontem do aron ha-kodesz. Gdy w średniowieczu w modlitwach zaczęły brać udział kobiety, dobudowywano dla nich osobne pomieszczenie, połączone z gł. salą okienkami. Później “babiniec” przybrał formę balkonu. Charakterystyczne cechy s. budowanych na terenie Polski wynikały zarówno z odrębności kulturowej, jak i przepisów prawnych: nie wolno było budować ich w sąsiedztwie kościoła, nie mogły go przewyższać ani posiadać wież. W celu uzyskania efektu monumentalności poziom posadzki sali modlitewnej był często obniżany, wchodziło się do niej przez obszerny przedsionek, polisz [hebr.].

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
W niektórych miasteczkach Żydzi budowali masywne, obronne s., czasem, jak w Rymanowie, poza murami obronnymi. Chasydyzm, zwł. na kresach, wykształcił typ drewnianej s., misternie zdobionej, w stylu ludowego baroku, na który miała wpływ sztuka prawosławnych cieśli i snycerzy. Religijność chasydów, wymagająca spontaniczności i sakralizująca codzienne czynności, spowodowała, że urządzali oni sale modlitewne, sztibł [jid., pokoik], w prywatnych domach. Zwykle służyły one jedynie codziennym modłom, ale podczas niektórych świąt czy szabatu urządzano w nich uczty, w których uczestniczyli mężczyźni pozbawieni rodzin. Istniały ponadto małe s., zwane klojz lub klauz, organizowane przez grupy zawodowe lub sąsiedzkie.
A.C.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Synagoga" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl