SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Szmalcownicy

szmalcownicy, w żargonie okupacyjnym – ludzie zarabiający szantażowaniem i denuncjowaniem ukrywających się Żydów. Zjawisko to istniało we wszystkich większych miastach, gdzie hitlerowcy zakładali getta. Nasiliło się i stało plagą po likwidacji gett, gdy nieliczni Żydzi, którym udało się uniknąć deportacji do obozów zagłady, starali się ukryć po “aryjskiej stronie”. W Warszawie istniały wyspecjalizowane bandy, obstawiające wszystkie potencjalne przejścia między gettem a “aryjską stroną”, np. gmach sądów na Lesznie, który posiadał wejścia z obu stron. Ukrywających się rozpoznawali po licznych drobnych szczegółach, jak sposób mówienia, gesty, wyraz oczu. Wytypowane w ten sposób ofiary zwykle szantażowano, a gdy nie mogły się już opłacać – denuncjowano.
Zdarzało się, że szantażowana osoba wcale nie była pochodzenia żyd., ale i dla niej było to bardzo niebezpieczne. Często szantażowano i denuncjowano osoby pomagające ukrywającym się. Niektórzy sz. oferowali Żydom kryjówkę, a następnie ograbiali ich i denuncjowali lub nawet mordowali. Dowództwo państwa podziemnego usiłowało zwalczać tę plagę, wydając wyroki śmierci i ogłaszając nazwiska skazanych na łamach podziemnej prasy, co jednak zupełnie nie było skuteczne. Zbrodnie sz. nie zostały do końca rozliczone po wojnie, ta strona pol. historii okupacyjnej jest wciąż mało zbadana przez historyków. O zasięgu zjawiska mogą świadczyć tylko fakty pośrednie, bowiem ofiary sz. rzadko przeżywały.
A.C.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Szmalcownicy" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl