SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Tarnów

Tarnów [jid.: Tarnow, Tornew, Torne, Tarna], miasto w woj. małopolskim. Prawa miejskie otrzymało ok. 1330, własność prywatna do 1787, należało do Tarnowskich, Ostrogskich, Sanguszków. Od XIV w. rozwijało się jako ośrodek handlu zbożem i winem, położony przy szlaku prowadzącym na Ruś i Węgry. Jednocześnie pełniło rolę gosp. centrum dóbr magnackich. Osadnictwo żyd. poświadczone od 1445. Tamtejsza gmina była zapewne przykahałkiem Krakowa, z którym razem w 1507 opłaciła podatek koronacyjny. W 1581 Żydzi otrzymali przywilej od Konstantego Ostrogskiego, kilkakrotnie potwierdzony przez kolejnych właścicieli, m.in. w 1637, 1670, 1684. Na mocy tych dokumentów mogli sprzedawać wszelkie towary zarówno w swoich domach, kramach, jak i na rynku. Pozwolono im także pędzić gorzałkę i prowadzić wyszynk.
Skupisko żyd. w T. szybko się rozwijało, o czym świadczą żądania duchowieństwa, aby ograniczyć napływ Żydów do miasta. Na pocz. XVII w. istniał cmentarz i synagoga. Miasto zostało poważnie zniszczone w czasie wojen w poł. XVII i na pocz. XVIII w., co spowodowało zastój gosp. Po pierwszym rozbiorze T. znalazł się w granicach Austrii, od 1787 stał się własnością rządu. U schyłku XVIII w. duże wpływy zyskał tu zarówno chasydyzm, jak ruch oświecenia żyd. (haskala). W XIX w. miasto stało się jednym z najszybciej rozwijających się ośrodków gosp. Galicji. W połowie stulecia otrzymało połączenia kolejowe z Krakowem i Lwowem. Powstała fabryka narzędzi rolniczych i huta szkła. W 1910 otwarto elektrownię. Szybko rosła liczba ludności, w tym żyd. W 1830 mieszkało tu ok. 1,2 tys. Żydów (34% ogółu ludności), w 1890 liczba ta wzrosła do 11,4 tys. (46%). Od końca XIX w. działały ugrupowania polit., gł. syjon., przygotowujące swoich członków do emigracji do Palestyny. W okresie międzywojennym T. nadal pełnił funkcję administracyjną jako siedziba powiatu, utrzymał pozycję ważnego ośrodka gosp. Rozwijał się przemysł maszynowy, chemiczny, spożywczy i odzieżowy. W 1939 miasto liczyło 52 tys. mieszkańców, w tym 25 tys. Żydów (48% ludności).

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Po wybuchu II wojny światowej zostało zajęte przez Niemców, w marcu 1941 skoncentrowali oni ludność żyd. w wyznaczonej części miasta, w lutym 1942 na tym obszarze utworzyli getto. Znaleźli się w nim także Żydzi z okolicznych miasteczek, z Czech i Rzeszy, łącznie ok. 40 tys. osób. Mieszkańcy getta latem i jesienią 1942 byli sukcesywnie wywożeni do obozu zagłady w Bełżcu. Getto zostało ostatecznie zlikwidowane we wrześniu 1943, kiedy ok. 2 tys. osób zdolnych do pracy wywieziono do obozu pracy w Płaszowie, a pozostałych 8 tys. mieszkańców zamordowano w obozie Auschwitz. Kilkuset robotników żyd. zatrudnionych na terenie miasta pozostało tu do pocz. 1944. Nieliczna grupa Żydów osiedliła się w T. po II wojnie światowej. Ziomkostwa tarnowskie działają w Izraelu, Stanach Zjednoczonych, Kanadzie i Francji. W T. zachował się fragment bimy ze Starej Synagogi, mykwa zbudowana w stylu mauretańskim, cmentarz z nagrobkami z XVII w. i budynek szpitala żydowskiego.
H.W.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Tarnów" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl