SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Tykocin

Tykocin [jid. Tiktin], miasto w woj. podlaskim w pow. białostockim. Prawa miejskie posiada od 1424/25. Gmina żyd. powstała w 1522, kiedy osiedliło się tu 10 rodzin z Grodna, sprowadzonych przez wojewodę wileńskiego i trockiego Olbrachta Gasztołda. Otrzymali oni prawo założenia cmentarza, zbudowania synagogi, a także kramów wokół ratusza miejskiego. W 1536 uzyskali przywilej sądowy i zostali uwolnieni spod jurysdykcji miejskiej. W 1576 prawa te potwierdził Stefan Batory, pozwalając na swobodne prowadzenie handlu w mieście oraz innych miejscowościach. W 1633 przywileje te zagwarantował Władysław IV. Gmina żyd. w T. szybko się powiększała, zaczęła odgrywać pierwszoplanową rolę wśród skupisk żyd. na Podlasiu i pn.-wsch. Mazowszu.
W 1576 Żydzi posiadali 54 domy. Zajmowali się gł. handlem, m.in. dostarczali towary do Gdańska. W 1621 gmina tykocińska uwolniła się od zależności od Grodna, którego była przykahałkiem. Zaczęła odgrywać ważną rolę w Sejmie Żydów Litewskich. Uzyskała władzę nadrzędną nad kilkunastoma skupiskami żyd., które powstały jako jej przykahałki (Białystok, Orla, Stawiska, Stuczyn, Grajewo, Rajgród, Boćki i in.). Miasto stało się ważnym ośrodkiem kultury żyd. i nauki talmudycznej. W 1642 zbudowano barokową synagogę. Działali tu znani talmudyści: Menachem Dawid ben Icchak (uczeń Moszego Isserlesa), Szmuel Eliezer ben Jehuda ha-Lewi Edels, Joszua ben Josef, Elijahu Szapira (od 1702), Szalom ben Eliezer Rokeach (przebywał tu w 1756–66). Miasto zostało poważnie zniszczone w czasie “potopu” szwedzkiego. W 1661 otrzymał je za zasługi wojenne Stefan Czarniecki, po jego śmierci przeszło w ręce Branickich. Tutejsza gmina żyd. nadal odgrywała ważną rolę ekon., prowadziła liczne transakcje handlowe i kredytowe (długi żydowskie). W 1775 mieszkało tu ok. 1,5 tys. Żydów (57% ogółu mieszkańców). Pod koniec XVIII w. gmina, jak również samo miasto zaczęła tracić znaczenie na rzecz Białegostoku, siedziby rodowej Branickich. Po kongresie wiedeńskim T. znalazł się w Królestwie Polskim, nadal rozwijał się pod względem demograficznym; w 1827 mieszkało tu 2,7 tys. Żydów (64% mieszkańców), w 1857 – 3,5 tys. (59%). Zajmowali się gł. drobnym handlem i rzemiosłem. W XIX w. T. stał się prowincjonalnym miasteczkiem, do czego przyczynił się m.in. brak połączenia kolejowego.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
W okresie międzywojennym mieszkało tu ok. 1,5 tys. Żydów (50% ogółu mieszkańców). W mieście znajdowała się wytwórnia tałesów. Działała szkoła hebr., prowadzona przez Tarbut, aktywna była młodzieżowa organizacja syjon. He-chaluc. Po wybuchu II wojny światowej T. znalazł się w pod okupacją radz. W sierpniu 1941, po zajęciu miasta, hitlerowcy dokonali egzekucji 1,4 tys. Żydów; ok. 150 osób wywieźli do getta w Białymstoku. W T. zachowała się synagoga z XVII w., jeden z najwspanialszych zabytków żyd. architektury sakralnej w Polsce. Obecnie mieści się w niej muzeum judaistyczne. W budynku bejt midrasz znajduje się muzeum regionalne.
H.W.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Tykocin" ?

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl