SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Zagłada

Zagłada, Szoa [hebr.], planowe ludobójstwo dokonane przez hitlerowców na ludności żyd. w Europie. U jego podstaw leżała doktryna rasistowska, na której oparł się faszyzm niem. Głosiła ona potrzebę usunięcia Żydów i innych “niższych” ras z niem. przestrzeni życiowej. W historii Z. wyróżnić można trzy fazy: 1933–39, 1939–41, 1941–44. Po zdobyciu w 1933 dyktatorskiej władzy Hitler doprowadził do uchwalenia ustaw norymberskich, pozbawiających Żydów i osoby pochodzenia żyd. praw i opieki państwa. Umożliwiły one grabież mienia żyd. (tzw. “aryzacja” gospodarki), osadzanie Żydów w obozach koncentracyjnych, odbieranie im obywatelstwa. Wprowadzaniu tego prawodawstwa towarzyszyła kampania terroru, której kulminacją był wielki pogrom w czasie “nocy kryształowej” (1938). Ustawy norymberskie obowiązywały w zaanektowanych Austrii i Czechach, później w innych państwach podbitych. Druga faza rozpoczęła się wraz z wkroczeniem oddziałów niem. na terytorium Polski. Określa się ją terminem “polityka wyniszczenia”. Pierwszymi jej wykonawcami były specjalne oddziały Einsatzgruppen, posuwające się za formacjami Wehrmachtu. Dokonywały one aresztowań działaczy polit. i inteligencji, egzekucji Żydów, paliły synagogi, nakładały kontrybucje.
Od października 1939 Niemcy przystąpili do realizacji planu odseparowania Żydów od reszty ludności. Rozpoczęły się deportacje i skupianie ludności żyd. w gettach, gdzie wyniszczały ją głód, choroby oraz systematycznie stosowany terror. Po najeździe na Związek Radziecki, na przełomie 1941 i 1942 pod kontrolą niem. znalazła się prawie cała ludność żyd. Europy. Wówczas rozpoczął się ostatni etap zagłady: bezpośrednia eksterminacja. Wstępem do niej były masakry żyd. mieszkańców Litwy, Białorusi i Ukrainy dokonywane przez Einsatz- gruppen. Do końca 1941 wymordowano prawie pół miliona Żydów. Od połowy roku hitlerowcy starali się wypracować metody szybszego i bardziej masowego uśmiercania. Od grudnia w obozie w Chełmnie wypróbowywano “samochód gazujący”: Żydów przywożonych z gett Polski centralnej zabijano spalinami skierowanymi do wnętrza szczelnych ciężarówek. Wytyczne realizacji Endlösung podjęto na konferencji w Wannsee 20 I 1942. Rozpoczęto budowę obozów zagłady, których większość zlokalizowano na ziemiach pol. (ze względu na liczbę Żydów zamieszkujących te tereny oraz chęć ukrycia przed światem masowego ludobójstwa). Zastosowanie gazu cyklon B, komór gazowych i krematoriów doprowadziło do stworzenia systemu zadawania śmierci, który kojarzył się z technologią przemysłową. Stosowano przy tym kamuflaż. Ofiary, pod pretekstem przesiedlenia na ziemie wsch., przewożono do obozów zagłady. Po przyjeździe na miejsce Żydzi byli prowadzeni do “łaźni” – zamaskowanych komór gazowych. Mistyfikacja ta dawała złudne nadzieje na przeżycie, eliminowała odruchy oporu. Ciała ograbione z kosztowności poddawano kremacji. Mienie zamordowanych, biżuteria, pieniądze, zawłaszczane były przez SS. W pierwszej kolejności przystąpiono do mordowania Żydów zamieszkałych w Generalnym Gubernatorstwie: wiosną 1942 do obozów zagłady wywieziono mieszkańców gett z Lubelszczyzny, Małopolski Wschodniej i z Krakowskiego. W lecie rozpoczęły się deportacje z getta warszawskiego. W tym czasie zginęło około jednego miliona Żydów.

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Jesienią 1942 w większości dużych miast pozostały tzw. getta szczątkowe, których mieszkańców zmuszano do niewolniczej pracy. Po stłumieniu powstań w getcie warszawskim i białostockim (’ ruch oporu w gettach i obozach), do jesieni 1943 wymordowano prawie całą populację Żydów pol. Obozy zagłady nie zaprzestały jednak działalności, przewożono do nich Żydów – obywateli państw pozostających pod kontrolą Niemiec: Francji, Belgii, Holandii, Danii, Węgier, Czech. Instrumentem eksterminacji były też ’ obozy koncentracyjne i ’ obozy pracy; ostatni akt Z. rozegrał się w tzw. marszach śmierci. Dokładna liczba zamordowanych nie jest znana. Szacuje się, że zginęło pięć do sześciu milionów Żydów, co stanowi połowę ich przedwojennej populacji w Europie. W odniesieniu do ludności żyd. w przedwojennej Polsce straty te były jeszcze wyższe i wynosiły ok. 90%.
G.Z.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Zagłada" ?

60. ROCZNICA OTWARCIA OBOZOWYCH BRAM

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl