SERWIS INFORMACYJNY     

ZAGŁADA

Auschwitz

Najważniejszy hitlerowski obóz koncentracji i zagłady, traktowany po wojnie jako symbol całej machiny Holokaustu.

Jego założenie sięga połowy 1940 roku. Pierwszym komendantem (IV 1940-XI 1943) został Rudolf Hoess, drugim (XI 1943-V 1944) Arthur Liebehenschel, ostatnim (V 1944-I 1945) Richard Baer.

Najstarsza jego część – obóz macierzysty - została utworzona w budynkach dawnych koszar, przystosowanych przez Niemców rękoma Żydów z oświęcimskiej gminy żydowskiej. Część ta mieściła jednokrotnie 15-20.000 więźniów. 20 maja 1940 przywieziono z Sachsenhausen do Auschwitz trzydziestu niemieckich więźniów kryminalnych, którzy mieli pełnić funkcje nadzorcze wśród więźniów. 14 czerwca 1940 roku przywieziono z Tarnowa pierwszy transport Polaków liczący 728 osób. Na początku umieszczano w nim aresztowanych masowo Polaków, w szczególności inteligencję i działaczy ruchu oporu. W pierwszym okresie obóz ten nie różnił się od licznych obozów koncentracyjnych zakładanych w latach trzydziestych przez Niemców na terenie Rzeszy. Koncentracyjnym pozostał zresztą przez cały okres swego istnienia, nawet gdy - od 1942 roku - stał się równocześnie największym obozem śmierci.

Więźniowie przyjmowani do obozu zostawali pozbawiani przedmiotów osobistych, przechodzili przez saunę, w pierwszym okresie byli fotografowani, choć szybko okazało się, że wycieńczenie zmienia twarz nie do poznania. Tatuowano im numery na przedramieniu. Dostawali pasiaki, na których naszywali znaki wskazujące swoją kategorię (polityczni, badacze Pisma świętego i duchowni, emigranci, aspołeczni, przestępcy pospolici i homoseksualiści). Żydzi dodatkowo musieli nosić elementy żółte, Polakom dodawano literę „P”, Francuzom „F”, osobne znaki wskazywały na przynależność do kompanii karnej, podejrzanych o ucieczkę czy ponownie osadzonych w obozie. Nowo przybyli zostawali oddani kwarantannie, która byłą okresem wdrażania się w terror obozu. Żywieniowa racja dzienna wahała się w granicach 1300-1700 kalorii, co – przy ciężkiej pracy i złych warunkach pobytu – doprowadzało do szybkiego wycieńczenia.
Więźniowie pracowali w licznych komandach, niektóre z nich były tak wyczerpujące, że osoby które doń trafiały nie miały szans na przeżycie wielu miesięcy. Komanda te obsługiwały obóz bądź jego rozbudowę, machinę zagłady, sortowanie mienia deportowanych oraz pracę niewolniczą w gospodarstwach rolnych i w niemieckich firmach. Obóz posiadał około 40 podobozów, z których największy (Buna-Monowitz, z czasem nazwany Auschwitz III) mieścił ok. 10.000 więźniów.

Od przełomu roku 1941/1942 Auschwitz zaczął również pełnić funkcję obozu zagłady Żydów, oraz od 1943 również Cyganów (Romów i Sinti). Już w kwietniu 1941 wysiedlono mieszkańców wsi Brzezinka, którą rozebrano. Drugą część obozu - Auschwitz-Birkenau – zbudowano na ponad 140 ha (planowano 170). Wzniesiono tamże około 300 baraków i innych budynków. Cała logika tej części obozu była podporządkowana zagładzie, rozumianej jako proces techniczny rozpoczynający się na rampie a kończący w komorach gazowych z krematorium.

Więźniowie przeznaczeni do natychmiastowej zagłady nie byli wciągani na listy obozowe. Transporty były wyładowywane na rampę, na której dzielono ludzi względem płci. Odseparowywano również wybrane jednostki, zdolne do pracy. Pozostałych pędzono do komór gazowych. Rannych i kalekich przewożono ciężarówkami. Podawano im informację, że będą myci i dezynfekowani i rozkazywano się rozebrać. Wprowadzano ludzi do komór gazowych, zamykano drzwi i podawano cyklon B. Śmierć następowała w ciągu kilku do kilkunastu minut. Ofiarom zabierano okulary, ucinano długie włosy, wyrywano złote i srebrne zęby. Wydajność dobowa pięciu krematoriów Auschwitz wynosiła około 4,5 tysiąca zwłok.

Pomimo skrajnych warunków i wszechpanującego terroru, na terenie obozu więźniowie tworzyli grupy samopomocy najczęściej wedle narodowości. Zaistniały też rozmaite grupy poszczególnych polskich organizacji podziemnych. Na uwagę zasługuje dzieło Witolda Pileckiego, który w 1940 roku, działając jako wolontariusz polskiego ruchu oporu dał się zamierzenie złapać i wysłać do Auschwitz celem założenia w obozie komórki ruchu oporu. Poszczególne polskie organizacje oporu scaliły swe struktury i poczynania w drugiej połowie 1941 roku. W 1942 roku udało się rozwinąć działalność oporu na Birkenau i Monowitz. Działalność ta skupiała się na pomocy więźniom oraz na zbieraniu dowodów i dokumentowaniu zbrodni niemieckich. Przynajmniej 802 więźniów podjęło się ucieczki z obozu (50% z nich to Polacy). Spośród nich, wiadomo, że 144 zbiegło szczęśliwie i przeżyło wojnę. Między innymi dzięki ucieczkom, prawie od początku istnienia obozu były słane do Warszawy meldunki o tym co się działo w Auschwitz. Począwszy od 1941 roku Komenda Główna Armii Krajowej informowała Londyn o sytuacji w Auschwitz.

zobacz także

Zapraszamy do wzięcia udziału w forum dyskusyjnym na temat: Pamięć o Zagładzie
Przed nadejściem Armii Czerwonej, w 1944 roku hitlerowcy rozpoczęli zacieranie śladów zbrodni. Niszczono dokumenty, niektóre obiekty rozebrano, inne spalono lub wysadzono w powietrze (komory gazowe). W połowie stycznia 1945 roku wydano rozkaz ostatecznej ewakuacji i likwidacji obozu. Więźniów zdolnych do marszu ewakuowano pod koniec stycznia 1945 roku w głąb Rzeszy. W dniach 17-21 stycznia 1945 roku wyprowadzono pieszo z Auschwitz i jego podobozów około 56 tysięcy więźniów. Wielu z nich straciło życie podczas tej tragicznej ewakuacji nazywanej marszem śmierci. Kilka tysięcy pozostawionych w obozie oswobodzili żołnierze Armii Czerwonej w dniu 27 stycznia 1945 roku.

Liczba ofiar KL Auschwitz nie jest łatwa do ustalenia. Transporty były w 70-75% kierowane bezpośrednio do komór gazowych, bez wciągania ich do obozowej ewidencji. Akta obozowe zostały zniszczone przez hitlerowców. Zeznania Rudolfa Hoessa musiały być więc zweryfikowane przez żmudne badania nad transportami i stratami ludności w poszczególnych miastach i gettach. Większość historyków określa liczbę ofiar Auschwitz w granicach 1- 1,5 miliona ludzi. W najnowszej literaturze szacuje się że w Auschwitz zginęło 1,1 miliona Żydów (przede wszystkim z Węgier i terytorium przedwojennej Polski), ponad 140.000 Polaków, 20.000 Cyganów, około 15.000 jeńców z Armii Czerwonej i kilkanaście tysięcy więźniów innych narodowości.
Spośród więźniów wciągniętych na listy obozowe zginęło ponad 50% ze względu na niedożywienie, wycieńczającą pracę, swawolę hitlerowców, egzekucje, choroby bądź eksperymenty pseudo-medyczne. Spośród 7000 tysięcy hitlerowskich funkcjonariuszy obozu przed sądami po wojnie stanęło niecałe 1000 osób.

2 lipca 1947 władze polskie utworzyły na terenie obozu muzeum, które stanowi największą taką placówkę komemoracyjno-badawczą na świecie. Muzeum jest odwiedzane rocznie przez ponad pół miliona ludzi, z czego połowa to Polacy, głównie młodzież. Prace muzeum nadzoruje Międzynarodowa Rada Oświęcimska (www.auschwitz.gov.pl). Działalność konserwatorska muzeum, coraz trudniejsza w miarę upływu czasu, jest wspomagana finansowo przez wiele państw na całym świecie. Muzeum prowadzi również obszerną działalność wydawniczą.

Zwiedzanie jest darmowe, aczkolwiek grupy zorganizowane są proszone o wzięcie przewodnika, co jest możliwie w językach angielskim, chorwackim, czeskim, francuskim, hiszpańskim, japońskim, niderlandzkim, niemieckim, polskim, rosyjskim, serbskim, słowackim, szwedzkim, węgierskim i włoskim. Działalność edukacyjna muzeum pozwala również uczestniczyć w innych formach zajęć, kursach i warsztatach. Bogata oferta szkoleniowa zwrócona jest do nauczycieli, studentów i uczniów.

Więcej informacji o Muzeum Auschwitz-Birkenau na witrynie Muzeum: www.auschwitz.org.pl.


Informacje
Dojazd do Oświęcimia jest możliwy pociągiem i komunikacją autobusową. Częste połączenia z Katowic i Krakowa. W Oświęcimiu istnieje niewielka baza hotelowa. Dobry hotel jest też 20 minut na południe z Oświęcimia na rynku w Kętach. Nie daleko muzeum istnieje także możliwość zakwaterowania w Międzynarodowym Domu Spotkań Młodzieży w Oświęcimiu (www.mdsm.pl), oraz w Centrum Dialogu i Modlitwy w Oświęcimiu (www.um.oswiecim.pl/centrum). Niewielką liczbą służbowych pokoi dysponuje też dyrekcja muzeum.

W Oświęcimiu (http://www.um.oswiecim.pl) warto zwiedzić odrestaurowaną przedwojenną synagogę przy placu ks. Jana Skarbka. Znajduje się w niej Żydowskie Centrum Edukacyjne (http://www.ajcf.pl). Ze starszych zabytków, warto też zatrzymać się przy Zamku Oświęcimskim z jego basztą z XIII wieku, oraz warto zwiedzić gotycką kaplice św. Jacka z XIV wieku.

Najbliższe funkcjonujące gminy żydowskie znajdują się w Bielsku-Białej, w Katowicach i w Krakowie.
(pc)

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Auschwitz" ?
Byłe obozy hitlerowskie
 - Auschwitz
 - Bełżec
 - Gross-Rosen
 - Kulmhof
 - Majdanek
 - Sobibór
 - Stutthof
 - Treblinka
Jedwabne
 - Przemówienie Prezydenta RP
Zagłada
 - Bunty w obozach zagłady
 - Doświadczenia pseudomedyczne
 - Dzieci w gettach
 - Dzieci w obozach koncentracyjnych
 - Liczebność ofiar Holocaustu
 - Likwidacje obozów hitlerowskich
 - Obozy zagłady a obozy koncentracyjne
 - Opór cywilny w gettach
 - Opór zbrojny w gettcie warszawskim
 - Praca w obozach koncentracyjnych
 - Przybycie do obozu, kwarantanna
 - Rabunek dóbr
 - Socjotechnika Zagłady
 - Sonderkommando w KL Auschwitz
 - Szpitale w obozach koncentracyjnych

60. ROCZNICA OTWARCIA OBOZOWYCH BRAM

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl