SERWIS INFORMACYJNY     

ZAGŁADA

Jedwabne

Pod tą nazwą kryją się różne zjawiska i fenomeny. Po pierwsze jest to malutkie miasteczko północnego Podlasia, leżące na północ od Narwi i na zachód od Biebrzy. Po drugie jest to nazwa -symbol pogromu - dokonanego w tej miejscowości, jednym z ok. 20 miejsc pogromów w tym niewielkim regionie, w którym w 1941 roku, po wtargnięciu Niemców i ucieczce Armii Czerwonej doszło do masowych mordów na cywilnej ludności żydowskiej. Nie były to jednak eksterminacje dokonane przez Niemców - w tym regionie doszło do dwudziestu kilku zbiorowych eksterminacji dokonanych przez Polaków. Po trzecie wreszcie Jedwabne stało się w latach 2000-2002 symbolem największej debaty historyczno-publicystycznej w historii Polski, przyrównywanej chyba wyłącznie do afery Dreyfusa we Francji.


Początkiem debaty była publikacja Jana Grossa, pt. "Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka". Książka stanowi dziennikarskie studium o wydarzeniach z 1941 roku, oparte przede wszystkim na relacjach powstałych bezpośrednio po wojnie. Publikacja ta wywołała wielką debatę dotyczącą kilku fundamentalnych aspektów.

Pierwszym z nich była konieczność ustalenia tego, co się działo w Jedwabnem, a także w Radziłowie, w Stawiskach, w Wiźnie i innych miejscowościach tego regionu w latach 1939-1941. W tok analiz historycznych i dziennikarskich włączył się Instytut Pamięci Narodowej, który wydał w 2002 wyniki bardzo rozległego i wielowątkowego śledztwa w tej sprawie. IPN wskazał na to że kilkaset (prawdopodobnie ok. 400) Żydów z Jedwabnego zostało zamordowanych przez nieżydowskich sąsiadów w lipcu 1941 roku, przy aprobacie bądź niewielkiej pomocy obecnych tam żołnierzy Niemieckich.


W tomie pierwszym wydawnictwa IPN znajdują się studia przedstawiające te wydarzenia na szerokim tle historycznym, poczynając od rysu stosunków polsko-żydowskich na tym terenie w okresie przedwojennym, poprzez opis niemieckiej polityki zagłady Żydów i antyżydowskich wystąpień miejscowej ludności, kończąc na analizie powojennych postępowań karnych w sprawie mordu w Jedwabnem.
W tomie drugim zostały opublikowane dokumenty polskie, sowieckie i niemieckie, w tym raporty NKWD, relacje Polaków represjonowanych przez sowieckiego okupanta, raporty wywiadowcze Polskiego Państwa Podziemnego, sprawozdania niemieckich formacji wojskowych i policyjnych, świadectwa ocalałych Żydów, akta śledztw oraz procesów karnych w sprawie zbrodni w Jedwabnem i Radziłowie.

w internecie

Tu znajduje się książka J. Grossa, wydana przez Pogranicze w formacie pdf.

Tutaj znajduje się archiwum artykułów na temat Jedwabnego, odzwierciedlające debatę narodową.

Tutaj znajduje się zawartość książki "Thou shalt not kill", wydanej przez Więź, zawierającą angielskie tłumaczenie najważniejszych głosów z debaty, wraz ze wstępem prof. Israela Gutmana z Yad Vashem.
Drugim aspektem - bolesnym dla wielu - była konieczność rewizji obrazu przeszłości Polski i Polaków. W wyniku prześladowań polskości z XIX wieku, w wyniku obydwu wojen światowych, a także pięćdziesięciu lat komunizmu w Polsce, powstał pewien mit bohaterskiej przeszłości Polski, w którym to micie nie było miejsca dla podłości i zbrodni, w którym to micie - trzeba przyznać - też niewiele było miejsca dla mniejszości narodowych i religijnych. Niektórzy więc historycy uczestniczący w debacie nt. Jedwabnego starali się ratować mit, w którym widzieli niezbędne podłoże patriotyzmu. Inni - szczęśliwie liczniejsi - wskazywali na konieczność oczyszczenia pamięci poprzez przyjęcie do kart dziejów nie tylko czynów chlubnych, ale i haniebnych, ku świadectwie prawdy i przestrodze pokoleniom.

Trzecim wreszcie aspektem była dzisiejsza postawa moralna wobec tragedii w Jedwabnem. Dwa wydarzenia stanowiły najważniejszą odpowiedź Polaków. Pierwszym była modlitwa przebłagalna Episkopatu polskiego Kościoła katolickiego, za wszystkie grzechy polskich katolików względem Narodu Żydowskiego, która została odmówiona podczas obrad Episkopatu w maju 2001 w kościele Wszystkich Świętych w Warszawie. Drugim były uroczystości żałobne w Jedwabnym w 60. rocznicę mordu. Wziął w nich udział Prezydent Rzeczpospolitej Polskiej, Marszałek Sejmy Marek Borowski, Ambasador Izraela prof. Shewah Weiss, minister spraw zagranicznych prof. Władysław Bartoszewski, prezes IPN, prof. Leon Kieres, rabin Warszawy i Łodzi, Michael Schudrich rodziny ofiar z rabinem Jacobem Bakerem, przedstawiciele Związku Gmin Żydowskich w RP, oraz wiele ludzi z całej Polski. Zgromadzonych powitał burmistrz miasta Jedwabne Krzysztof Godlewski.



Powyżej zamieściliśmy linki do miejsc w Internecie, w których znajdują się zbiory artykułów dotyczących tej tragedii oraz przemówienie Prezydenta RP wygłoszone w Jedwabnym 7 lipca 2001 roku.
(pc)

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Jedwabne" ?
Byłe obozy hitlerowskie
 - Auschwitz
 - Bełżec
 - Gross-Rosen
 - Kulmhof
 - Majdanek
 - Sobibór
 - Stutthof
 - Treblinka
Jedwabne
 - Przemówienie Prezydenta RP
Zagłada
 - Bunty w obozach zagłady
 - Doświadczenia pseudomedyczne
 - Dzieci w gettach
 - Dzieci w obozach koncentracyjnych
 - Liczebność ofiar Holocaustu
 - Likwidacje obozów hitlerowskich
 - Obozy zagłady a obozy koncentracyjne
 - Opór cywilny w gettach
 - Opór zbrojny w gettcie warszawskim
 - Praca w obozach koncentracyjnych
 - Przybycie do obozu, kwarantanna
 - Rabunek dóbr
 - Socjotechnika Zagłady
 - Sonderkommando w KL Auschwitz
 - Szpitale w obozach koncentracyjnych

60. ROCZNICA OTWARCIA OBOZOWYCH BRAM

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl