SERWIS INFORMACYJNY     

ZAGŁADA

Likwidacje obozów hitlerowskich

Pomimo zapewnień Goebelsa, że "wymordowanie Żydów jest rycerskim czynem gwarantującym chwałę i pamięć przyszłych pokoleń, to starano się jak najdokładniej zatrzeć ślady popełnionego ludobójstwa. Jako pierwsze, bo już jesienią 1943 roku, zaczęto likwidować obozy zagłady. Głównym powodem tej decyzji były zbrojne powstania więźniów Sobiboru i Treblinki. Hitlerowcy mieli świadomość, że skoro uczestnikom udało się ujść obławie, ich relacje i świadectwa mogą odkryć ogrom popełnionej zbrodni.

Nakazem chwili stało się zrównanie z ziemią komór gazowych, baraków, magazynów ze zrabowanymi rzeczami, dołów spaleniskowych i likwidacja popiołów. Do rozbiórki zasieków, baraków i palenisk zagnano ostatnich więźniów, których jako świadków maskowania śladów zbrodni, po zakończeniu prac bez wyjątku zamordowano.

Inaczej wyglądała likwidacja wielkich obozów koncentracyjnych, czy jak Majdanek i Birkenau - spełniających równolegle rolę obozów zagłady. Przede wszystkim rok 1944 był okresem wzmożonego unicestwiania Żydów, których po likwidacji Sobiboru, Treblinki i Bełżca kierowano do komór w Birkenau, gdzie w ciągu tego tylko roku zamordowano dwukrotnie więcej ofiar niż przez dwa poprzedzające lata. Według zachowanych danych, latem 1944 roku w ciągu jednej doby mordowano i spalano do 24 tysięcy ofiar. Jednocześnie liczba więźniów osiągnęła szczytową wielkość 130 000 osób.
Zbliżający się front wymusił na hitlerowcach decyzję nie tylko o wstrzymaniu dalszej rozbudowy obozu, ale także o stopniowej jego likwidacji. Proces ten trwał od sierpnia 1944 do styczna 1945 roku. W tym okresie ewakuowano w głąb Rzeszy blisko 70 000 więźniów.

Unicestwienie obozu w Auschwitz-Birkenau nie polegało jedynie na deportacji więżniów, lecz na powolnym, lecz stałym likwidowaniu całej infrastruktury obozowej. Latem, gdy z obozu zaczęto ewakuować tysiące więźniów, jednocześnie przyjmowano i mordowano Żydów z Węgier, Czechosłowacji i wielkich skupisk Sosnowca, Będzina i Zawiercia. Po zakończeniu tej akcji, czyli we wrześniu, październiku i listopadzie trwało sukcesywne mordowanie członków Sonderkommanda, czyli więźniów zatrudnionych w krematoriach i komorach gazowych. W tym też czasie rozebrano i wywieziono do Niemiec kilkadziesiąt drewianych baraków.

Ostatnie miesiące 1944 roku to także okres gorączkowego zacierania śladów zbrodni - podobnie jak to miało miejsce w innych obozach zagłady - wysadzano komory i krematoria, pozbywano się popiołów (wysypywano je do Soły) i likwidowano magazyny ze zrabowanym mieniem (ponad pół miliona sztuk odzieży) oraz dokumenty, rejestry - wówczas spłonęły imienne spisy wszystkich osób przybywających transportami do Birkenau.
Ostatnią fazą likwidacji obozu miała być całkowita ewakuacja więźniów. Operacja ta miała kryptonim "Karla". Zgodnie z rozporządzeniem Gauleitera NSDAP Prowincji Górnośląskiej, przez kilkadziesišt kilometrów więźniów gnano pieszo, dopiero po kilkudniowym marszu, po dotarciu do węzłów kolejowych, ładowano ich do odkrytych wagonów towarowych. Zgodnie z rozporządzeniem, ewakuowani mieli być wyłącznie ludzie zdrowi i silni, mogący znieść trudy marszu. Lecz wielu chorych i słabych, w obawie przed możliwoącią eksterminacji "jednostek nieproduktywnych" z własnej woli dołączało do kolumn wychodzących z obozu. Ludzie ci stali się pierwszymi ofiarami marszów śmierci. Trasy przejścia kolumn pokryły się setkami zwłok osób, które były zbyt słabe, by móc przejść kilkadziesiąt kilometrów dziennie, bez odpoczynku, jedzenia i możliwości ogrzania się. Zwolnienie kroku, pozostanie z tyłu, upadek, lub próba odpoczynku na poboczu drogi kończyła się nieodmiennie śmiercią z rąk konwojentów. Jednak pomimo bestialskiego terroru stosowanego przez konwojentów, wielu więźniom udało się uciec z kolumny, ukryć w lesie i przeżyć - często dzięki mieszkańcom pobliskich miejscowości.

Po wyprowadzeniu większości więźniów, w obozie pozostało około 9000 osób, w większości skrajnie wycieńczonych, chorych (w tym ofiary pseudomedycznych doświadczeń nad tyfusem), a także około 270 dzieci.
Po 20 stycznia z obozu wycofała się załoga esesmańska i władzę w Auschwitz przejęli więźniowie. Po początkowym złupieniu magazynów z żywnością i chaosie spowodowanym brakiem nadzorców, dzięki więźniom funkcyjnym, w tym działaczom konspiracji obozowej udało się wprowadzić pewien ład - zorganizowano rozdział żywności, wyznaczono prace porządkowe wewnątrz obozu, otoczono opieką najciężej chorych. Przez cały tydzień obóz był we władaniu samorządu więźniarskiego.

Gdy 27 stycznia 1945 roku żołnierze 1 Frontu Ukraińskiego wyzwolili obóz, zastali tam ponad 7000 osób i ponad 600 zwłok ludzi zabitych w ostatnich dniach panowania Niemców, zastrzelonych a także tych, którzy zmarli z wycieńczenia. Najistotniejszym problemem pierwszych dni po wyzwoleniu (poza dostarczeniem odpowiedniej żywności) było zagwarantowanie fachowej opieki lekarskiej. Wyzwolenie obozu nie zatrzymało dalszej śmiertelności wśród ocalonych - ich stan był tak ciężki, że pomimo natychmiastowej pomocy lekarskiej nie można było uratować ich życia. Uroczysty pogrzeb kilkuset ostatnich ofiar obozu Auschwitz-Birkenau odbył się 28 lutego 1945 roku.
(kw)

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Likwidacje obozów hitlerowskich" ?
Byłe obozy hitlerowskie
 - Auschwitz
 - Bełżec
 - Gross-Rosen
 - Kulmhof
 - Majdanek
 - Sobibór
 - Stutthof
 - Treblinka
Jedwabne
 - Przemówienie Prezydenta RP
Zagłada
 - Bunty w obozach zagłady
 - Doświadczenia pseudomedyczne
 - Dzieci w gettach
 - Dzieci w obozach koncentracyjnych
 - Liczebność ofiar Holocaustu
 - Likwidacje obozów hitlerowskich
 - Obozy zagłady a obozy koncentracyjne
 - Opór cywilny w gettach
 - Opór zbrojny w gettcie warszawskim
 - Praca w obozach koncentracyjnych
 - Przybycie do obozu, kwarantanna
 - Rabunek dóbr
 - Socjotechnika Zagłady
 - Sonderkommando w KL Auschwitz
 - Szpitale w obozach koncentracyjnych

60. ROCZNICA OTWARCIA OBOZOWYCH BRAM

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl