SERWIS INFORMACYJNY     

ZAGŁADA

Treblinka

Treblinka I
Obóz pracy (Treblinka I) istniał od 1941 roku w lasach nad rzeką Bug, na wschód od Warszawy wzdłuż linii kolejowej i szosy Małkinia – Kosów Lacki. Więźniów wykorzystywano do pracy w żwirowni, w lesie, oraz w gospodarstwie rolnym. Byli to głównie Polacy, również polscy Żydzi. Zwłaszcza w okresie funkcjonowania obozu zagłady odsetek więźniów żydowskich w obozie pracy był wyższy. Stale przebywało tam około 1000-2000 osób. Komendantem obozu był Theo van Eupen. Obsługa niemiecka liczyła około 20 osób, pomagała im setka strażników – głównie Ukraińców. Obóz istniał do 23 lipca 1944 roku, kiedy to Niemcy rozstrzelali ostatnich ok. 550 Żydów i kilkudziesięciu Polaków. Szacuje się, że przez obóz pracy przeszło ok. 20.000 więźniów, z czego połowa zmarła lub została rozstrzelana. Mimo represji ucieczki miały miejsce. Próba większej zbiorowej ucieczki - podczas zbrojnego powstania w 1943 - się nie udała. Uciekinierom niejednokrotnie pomagała okoliczna ludność polska. Za każdą udaną ucieczkę komendant skazywał na śmierć 10 osób lub więcej.


Treblinka II

Obóz zagłady został założony latem 1942 roku. Trafiali tam prawie wyłącznie Żydzi, aczkolwiek zdarzały się transporty romskie. Dzielił się na cztery części: strefę przyjęć, baraki dla więźniów, strefę zagłady i część administracyjno-mieszkalną. Na stałe przebywało tam do tysiąca więźniów, którzy byli wykorzystywani do pracy przy procesie Zagłady. Rotacja wśród tej grupy była bardzo duża. Warunki obozowe i zachowanie załogi nie zostawiało szansy na dłuższe życie tym, którzy nie zostali uśmierceni od razu. Załoga obozu liczyła 25-30 osób, Niemców i Austriaków. Pierwszym komendantem był doktor medycyny Irmfried Eberl. W sierpniu 1942 został zmieniony na Franza Stangla, który wcześniej kierował obozem zagłady w Sobiborze. Większość niemieckiej obsługi należała do SS, niektórzy do policji. Strażnicy byli na ogół Ukraińcami, byli to często ludzie zwerbowani wśród jeńców z Armii Czerwonej. Regularne transporty ludzkie z Warszawy rozpoczęły się 22 lipca 1942 roku. Z Warszawy Niemcy przywieźli tu ćwierć miliona Żydów. Przywozili ich również z innych gett głównie Generalnej Gubernii. Żydzi z Zachodu byli przywożeni na podstawie wykupionego biletu. Spoza Generalnej Gubernii transporty docierały z całej okupowanej bądź współpracującej z Hitlerem Europy: Niemiec, Austrii, Bułgarii, Grecji, Jugosławii, Czech, Słowacji, Belgii i Francji. Poza Żydami Niemcy zamordowali w Treblince co najmniej 1000 Romów. Przyjazd na rampę był zorganizowany w sposób teatralny. Zbudowano budynek o kształcie dworca, rannych i starców wynosiły osoby przebrane w białe fartuchy z czerwonym krzyżem. Z rampy więźniowie zostawiali swoje rzeczy i bagaże, pędzeni do rozbieralni i dzieleni wedle płci. Czasem wybierano młodych i silnych ludzi do pracy w obozie. Resztę wpychano do komór gazowych i gazowano. Ofiarom następnie wyrywano jeszcze złote zęby i zwłoki palono. Cały proces, od przyjazdu transportu liczącego średnio ok. 5-6 tysięcy ludzi do usunięcia zwłok, trwał 2-3 godziny.

W 1943 roku powstał plan powstania i wielkiej ucieczki. Komitetem Organizacyjnym kierował Zelomir Bloch. Powstanie wybuchło 2 sierpnia 1943. Prawdopodobnie blisko dwustu osobom udało się uciec i ujść obławie. Po powstaniu dosyć szybko podjęto decyzję o zamknięciu obozu i zrównaniu go z ziemią.

Przy obliczaniu liczby ofiar Treblinki następują poważne rozbieżności, ze względu na brak jednoznacznych dokumentów. Obliczenia opierają się na dokumentach Niemieckiej Kolei Rzeszy, wykradzionej przez polskiego kolejarza, Franciszka Ząbeckiego i na obliczeniach biorących za podstawę ludność z gett. Większość historyków przyjmuje że ofiar było około 800-900 tysięcy. Obóz istniał krótko, niewiele ponad rok.

zobacz także

Zapraszamy do wzięcia udziału w forum dyskusyjnym na temat: Pamięć o Zagładzie
Stan obecny

Po zamknięciu obozu Niemcu uczynili wszystko, by zatrzeć jego ślady. Na terenie obozu poza jednym niewielkim bunkrem, podmurówkami oraz ludzkim prochem w ziemi nie zostało wiele. Po wojnie Sejm PRL uchwalił ustawę 2 lipca 1947 w sprawie upamiętnienia byłych obozów w Treblince. W latach pięćdziesiątych powstał pomnik uznany do dziś za jedne z najwybitniejszych pomników martyrologicznych na świecie. Autorami są Adam Haupt, Franciszek Duszenko i Franciszek Strynkiewicz. Cały teren jest upamiętniony głazami. Dwumetrowe głazy strzegą granic obozu, stylizowana rampa jest odtworzona za symboliczną bramą. Na środku obozu ustawiony jest pomnik przypominający Ścianę Płaczu z pęknięciem po środku. Obok znajduje się miejsce upamiętniające krematorium w formie dołu wypełnionego bezkształtnym bazaltem. Wokół obszar 22.000 m2 pokryto betonem na którym ustawiono 17.000 kamieni różnej wielkości. Beton ten przykrywa prochy ludzkie. Na 216 kamieniach wypisano nazwy miast skąd przywożono tu Żydów. Jedynym indywidualnym upamiętnieniem jest kamień z nazwiskiem Henryka Goldszmita (Janusza Kroczaka) i dzieci.
Po obozie pracy pozostały tylko podmurówki. Całość jest otoczona cichymi i pięknymi lasami Nadbuża.

Przez lata infrastruktura obsługi turystyki ulegała obumarciu. W chwili obecnej nie ma tam nic prócz parkingu i niewielkiego kiosku. Sytuacją zajęła się Międzynarodowa Rada Oświęcimska, która zaapelowała do premiera RP o podjęcie prac mających na celu wybudowanie wiaty ochronnej, pawilonu wystawienniczego, sanitariatów. Instytut Yad Vashem zobowiązał się opracować projekt nowej wystawy.


Informacje
Treblinka jest malutką wioską usytuowaną daleko od dzisiejszych osi komunikacyjnych. Najczęściej zwiedzający docierają tam autokarami lub transportem własnym. Najbliższa stacja kolejowa jest w Małkini, ok. 8 kilometrów od obozu, na północnej stronie rzeki Bug. Codziennie wiele pociągów łączy Małkinię z Warszawą. Na dworcu w Małkini można zamówić taksówkę.
Most na Bugu może unieść tylko samochody osobowe w ruchu wahadłowym. Ze względu na silny ruch autokarowy w tym rejonie ustawiono utrudnienia betonowe wykluczające autokary i ciężarówki.

Istnieje też możliwość dojazdu autobusami do Kosowa Lackiego, niewielkiego miasteczka położonego kilka kilometrów na południe od Treblinki. Władze Kosowa Lackiego stworzyły projekt centrum konferencyjno-hotelowego, który mógłby obsługiwać ruch pielgrzymi i turystyczny. Są też gotowe przekazać wkładem własnym działkę pod taką budowę.

Najbliższe sklepy, punkt opieki medycznej, poczta też znajdują się w Małkini lub Kosowie Lackim. W razie nagłych wypadków – wzdłuż szosy, przy obozie – znajduje się leśniczówka.

Przy wejściu jest niewielki kiosk z pamiątkami. Wchodząc na teren byłego obozu możemy zostać poproszeni o wykup cegiełki. Należy pamiętać, że nie jest to bilet wstępu i nie ma charakteru obowiązkowego, aczkolwiek pomaga utrzymać stan pomnika.

Najbliższa czynna synagoga znajduje się w Warszawie.
(pc)

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Treblinka" ?
Byłe obozy hitlerowskie
 - Auschwitz
 - Bełżec
 - Gross-Rosen
 - Kulmhof
 - Majdanek
 - Sobibór
 - Stutthof
 - Treblinka
Jedwabne
 - Przemówienie Prezydenta RP
Zagłada
 - Bunty w obozach zagłady
 - Doświadczenia pseudomedyczne
 - Dzieci w gettach
 - Dzieci w obozach koncentracyjnych
 - Liczebność ofiar Holocaustu
 - Likwidacje obozów hitlerowskich
 - Obozy zagłady a obozy koncentracyjne
 - Opór cywilny w gettach
 - Opór zbrojny w gettcie warszawskim
 - Praca w obozach koncentracyjnych
 - Przybycie do obozu, kwarantanna
 - Rabunek dóbr
 - Socjotechnika Zagłady
 - Sonderkommando w KL Auschwitz
 - Szpitale w obozach koncentracyjnych

60. ROCZNICA OTWARCIA OBOZOWYCH BRAM

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl