SERWIS INFORMACYJNY     

ZAGŁADA

Obozy zagłady a obozy koncentracyjne

Różnice typologiczne.

W literaturze dotyczącej okresu Shoa często obok siebie występują pojęcia: "obóz koncentracyjny; obóz zagłady", przy czym zdarza się, że pojęcia te występują zamiennie, tworząc tym samym wrażenie, że są to pojęcia tożsame.

Takie zrównanie obu nazw zostało w Polsce usankcjonowane w 1968 roku, wraz z nagonką na redaktorów Wielkiej Encyklopedii Powszechnej, gdy za owo rozróznienie oskarżono ich o "nacjonalizm" i "wyodrębnienie martyrologii żydowskiej", u podstaw której miało lec przekonanie o odrębności martyrologii Żydów.

Jednak w niemieckiej polityce eksterminacji Żydów te dwa typy obozów zajmowały odrębne miejsca i rolę, którą miały spełnić.
Obozy koncentracyje, tworzone początkowo na terenie Niemiec i Austrii miały charakter karnych obozów pracy, na które skazywano wyrokiem sądowym - przy jednoczesnym orzeczeniu czasu trwania kary. Taki charakter nosiły obozy w Dachau, Sachsenhausen, Mauthausen. Z chwilą wybuchu wojny, obozy te stały się miejscem zsyłania więźniów politycznych, homoseksualistów, świadków Jehowy, osób więzionych za przekonania, a także ludzi uwięzionych w czasie łapanek.

Ludzie ci skazani byli na niewolniczą pracę na rzecz III Rzeszy w fabrykach, zakładach zbrojeniowych, a u schyłku wojny przy odgruzowywaniu zbombardowanych miast w głębi Niemiec. Pobyt w obozie koncentracyjnym zazwyczaj kończył się śmiercią czy to w wyniku głodu (w Oświęcimiu racja żywności miała wartość ok. 700 kalorii na dobę), bicia, tortur, likwidacji chorych dosercowym zastrzykiem z fenolu, egzekucji czy chorób, w tym zakaźnych - tyfusu, gruźlicy czy czerwonki. Jednak zawsze więźniom pozostawała nadzieja na przeżycie - poprzez pracę w "lepszym komandzie" lub objęcie jakiejkolwiek funkcji obozowej.

Inaczej zorganizowane były obozy zagłady. W wyniku ustaleń Konferencji w Wannsee, na której podjęto decyzję o całkowitym "rozwiązaniu kwestii żydowskiej", stworzono cztery obozy - Chełmno nad Nerem (Kulmhof), Bełżec, Sobibór i Treblinkę, których celem miało być jak najszybsze mordowanie ludzi przybyłych do tych obozów.
Dlatego - w odróżnieniu od obozów koncentracyjnych, które zajmowały wielki obszar zabudowany barakami, mieszczącymi wiele tysięcy osadzonych - obozy zagłady były niewielkie. Zlokalizowane w lasach, w słabo zamieszkałej okolicy, przy prowadzącej do nich specjalnie w tym celu wybudowanej bocznicy kolejowej, spełniały jedyną rolę - miejsca natychmiastowej śmierci tysięcy przybywających tu Żydów. Jedną z zasadniczych różnic z obozami koncentracyjnymi było i to, że pracowało w nich niewielu więźniów - około tysiąca, wyławianych w czasie selekcji w miarę ubywania poprzedniej załogi. Mieszkali oni w kilku barakach, a ich jedynym zadaniem była obsługa machiny śmierci - komór gazowych i krematoriów, przygotowania zamordowanych do spalenia (strzyżenie włosów, wyrywanie złotych zębów), segregacji odzieży i majątku przywiezionego przez ofiary, przetapiania złota w sztaby i przygotowywania ich do wysyłki do Banku III Rzeszy.)

Składały się z dwóch części: Totenlagru (Obozu śmierci) czyli rozbieralni połączonej wąskim przesmykiem z komorą gazową - w Treblince ten odcinek nazywano "drogą do nieba", komór gazowych i dołów spaleniskowych. Warto zaznaczyć, że we wszystkich czterech obozach zagłady do mordowania ofiar używano tlenku węgla, uzyskiwanego ze spalin silników benzynowych. W Chełmnie do tego celu przystosowano ciężarówki z odprowadzeniem spalin do wnętrza komory gazowej, a w Bełżcu, Sobiborze i Treblince korzystano z dieslowskiego silnika radzieckiego czołgu T 34, ze specjalnym filtrem usuwającym ze spalin charakterystyczną woń, dzięki czemu uzyskiwano bezbarwny i bezwonny tlenek węgla, który zabijał ofiary w ciągu 20 minut. W Totenlagrze umiejscowione były też ruszta, skonstruowane z szyn kolejowych zawieszonych nad dołem spaleniskowym oraz miejsce do rozdrabniania niedopalonych kości. Popioły ze zwłok wsypywane były albo do przygotowanych (lub pozostałych po ekshumacji) dołów, lub wrzucane do rzek.

Odrębnym typem "mieszanym" obozu koncentracyjnego i zagłady jest obóz w Birkenau, gdzie wielki obszar kolejnych odcinków stanowi obóz koncentracyjny, mogący pomieścić do 30.000 więźniów, pracujących zarówno na terenie obozu, w komandach budowlanych, remontowych, porządkowych, szpitalach i kuchniach, jak również w okolicznych fabrykach (Monowice, DAW, Buna-Werke), farmach (Rajsko, Harmenze). Drugim, odrębnym od struktur Konzentrationslagru, był obóz natychmiastowej zagłady, czyli rampa selekcyjna, komory gazowe (w których używano cyjanowodoru tzw. Zyklon B) i cztery uruchomione na przełomie 1942 i 1943 r. murowane krematoria z retortami spaleniskowymi.

Szacuje się, żę w stosunkowo krótkim okresie (trwającym kilkanaście miesięcy, do jesieni 1943 r.) w tych czterech obozach zgładzono około 1.787.200 osób, a w obozie zagłady w Birkenau pomiędzy 1942 a 1944 rokiem zginęło 1.500.000 Żydów, co w sumie daje liczbę 3.287.200 osób zgładzonych w ramach "Akcji Reinhard".

(kw)

Zapraszamy do dyskusji na temat "Obozy zagłady a obozy koncentracyjne "
Byłe obozy hitlerowskie
 - Auschwitz
 - Bełżec
 - Gross-Rosen
 - Kulmhof
 - Majdanek
 - Sobibór
 - Stutthof
 - Treblinka
Jedwabne
 - Przemówienie Prezydenta RP
Zagłada
 - Bunty w obozach zagłady
 - Doświadczenia pseudomedyczne
 - Dzieci w gettach
 - Dzieci w obozach koncentracyjnych
 - Liczebność ofiar Holocaustu
 - Likwidacje obozów hitlerowskich
 - Obozy zagłady a obozy koncentracyjne
 - Opór cywilny w gettach
 - Opór zbrojny w gettcie warszawskim
 - Praca w obozach koncentracyjnych
 - Przybycie do obozu, kwarantanna
 - Rabunek dóbr
 - Socjotechnika Zagłady
 - Sonderkommando w KL Auschwitz
 - Szpitale w obozach koncentracyjnych

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl