SERWIS INFORMACYJNY     

TEMAT MIESIĄCA

X-lecie Fundacji "Judaica"



Fundacja Judaica zrodziła się jako inicjatywa obywatelska, i choć samą datę jej powstania można dokładnie określić, to nie należy zapominać, że nastąpiło to w wyniku długiego procesu przemian zachodzących w Polsce. Tematyka żydowska wyeliminowana z oficjalnego życia publicznego w latach 70-tych pojawiała się w pismach o charakterze katolickim "Znaku", "Tygodniku Powszechnym", "Więzi". Środowisko akademickie interesowało się kwestiami zakazanymi, wśród których oczywiście znajdowały się kwestie relacji polsko-żydowskich. Później nastąpił czas wielkiego przełomu "Solidarności". W 1984 r. odbyła się w Oxfordzie w Wielkiej Brytanii pierwsza konferencja z udziałem uczonych z Polski, poświęcona wspólnej historii Polaków i Żydów, która zaowocowała wydawaniem rocznika studiów polsko-żydowskich "Polin" ukazującego się do dziś.

W 1986 na Uniwersytecie Jagiellońskim w Krakowie powstała pierwsza uniwersytecka jednostka naukowo-badawcza pod nazwą Międzywydziałowy Zakład Historii Kultury Żydów w Polsce, której kierownikiem był prof. Józef Gierowski. Jej pracownicy przekonani byli jednak, że praca naukowa musi znaleźć wyraz w działalności skierowanej zarówno do Polaków jak i do Żydów i wyrażającej się konkretną, obywatelską troską o Krakowski Kazimierz jako miejsce szczególne - z perspektywy Polaków będące śladem obecności żydowskiej, z perspektywy żydowskiej będące pustką po tej obecności, wielką nieobecnością.


Plan krakowskiego Kazimierza z przewodnika "Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal":


Plany te zaczęły się krystalizować już w 1988 r. Wśród osób skupiających się wokół tej idei znaleźli się prof. Jacek Woźniakowski, dr Roztworowski, ówczesny prezes gminy żydowskiej pan Czesław Jakubowicz, Raphael Scharf, prof. Jan Błoński. W 1991 roku powołano do życia Fundację Judaica, której dyrektorem został dr Joachim Russek, z wykształcenia prawnik, pracownik dydaktyczny Uniwersytetu Jagiellońskiego, od lat zaangażowany w kwestie polsko-żydowskie. Jak wspomina dr Russek nie bez znaczenia dla myślenia o powołaniu do życia kolejnej instytucji: Centrum Kultury Żydowskiej na Kazimierzu były słowa Jerzego Kosińskiego, który w czasie swej wizyty w Polsce w 1988 uświadomił wszystkim zaangażowanym w te plany podstawowy fakt, że dystans pomiędzy Auschwitz a krakowskim Kazimierzem jest linią łączącą życie i śmierć, a Kazimierz winien stać się symbolem żydowskiego życia w Polsce.




W 1988 r. Kongres Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej podjął decyzję o programie pomocy dla Polski - The Poland Aid Act. W ramach tego projektu oraz dzięki pomocy Polsko-Amerykańskiej Komisji Wspólnej do Spraw Pomocy Humanitarnej w Warszawie, Społecznego Komitetu Odnowy Zabytków Krakowa, wsparciu Urzędu Miasta Krakowa uzyskano środki na rewaloryzację i modernizację ruin starej, XIX wiecznej, zbudowanej wg projektu J. Matusińskiego, modlitewni B'nei Emuna znajdującej się przy ul. Meiselsa 17 by tam mogło powstać Centrum Kultury Żydowskiej. Modlitewnia nie była używana dla celów kultu od momentu wybuchu II wojny światowej. Budynek służył jako stolarnia, następnie jako pomieszczenie magazynowe, a następnie nie remontowany podlegał coraz większej dewastacji. Prace rewaloryzacyjne przebiegały w szybkim tempie i na zaniedbanym, szarym wówczas Kazimierzu pojawił się imponujący budynek, w którym 24 listopada 1993 rozpoczęło działalność Centrum Kultury Żydowskiej. Swym wyglądem siedziba Centrum wyraźnie odcinała się od otoczenia, sam ten fakt mógł prowokować do różnych chuligańskich zachowań, nic jednak się nie stało. Przez tych 10 lat istnienia nie miały miejsca żadne incydenty, które można by było identyfikować jako przejawy antysemickich nastrojów, co jest swego rodzaju dowodem na wrośnięcie w panoramę kulturalną i społeczną Krakowa tej instytucji.

Według dra Joachima Russka dyrektora Fundacji Judaica wszystkie działania podejmowane przez Fundację mają na celu połączenie polskich obowiązków wobec historii z obowiązkami wobec współczesności, służbę społeczeństwu obywatelskiemu. Zachowanie pamięci o wspólnej historii wymaga najpierw odkrycia prawdy o niej, jakakolwiek by ona nie była. Ona toruje drogę do kształtowania społeczeństwa obywatelskiego. Tylko spojrzenie w prawdzie na to, co wydarzyło się między Polakami a Żydami na przestrzeni wieków daje szansę zmierzenia się ze stereotypami. Negatywnymi stereotypami na temat Żydów ugruntowanymi przez brak możliwości konfrontacji z żyjącymi wspólnotami żydowskimi, ale także stereotypami na temat Polaków - "chłonących antysemityzm z mlekiem matek" - zakorzenionymi często w jednostkowej pamięci. Kolejne zadanie to zachowanie żydowskiego dziedzictwa i żydowskiej obecności na krakowskim Kazimierzu oraz popularyzowanie wiedzy na temat historii i kultury Żydów. Wszystkie te działania przenika idea tworzenia platformy dialogu polsko-żydowskiego. Dialogu wyzwolonego z lęku, otwartego by wysłuchać prawdy każdej ze stron, przedstawicieli wszystkich generacji. Ujmuje to motto organizacji "L'dor v'dor" - "Z pokolenia na pokolenie". Fundacja i CKŻ podejmują więc również działania by zbliżyć do siebie młode pokolenie Polaków i Izraelczyków.
Program Fundacji adresowany jest zarówno do Polaków jak i do Żydów, do różnych pokoleń i środowisk. Według statystyk publiczność to 70% Polaków, resztę stanowią goście z zagranicy, przy czym największa grupa wśród nich to amerykańscy Żydzi, Niemcy i Izraelczycy. Dla nich przygotowywane są specjalne programy w różnych wersjach językowych, niejednokrotnie opracowywane we współpracy z uniwersytetami amerykańskimi. Przyjeżdżają także grupy z Europy: z Belgii, Francji, Rumunii, Wielkiej Brytanii, Danii, ale także grupy z tak odległych miejsc jak Tokio, czy Singapur. Jednak nie statystyka jest chlubą Fundacji, ale nawiązywanie osobistych relacji z tymi, którzy ją odwiedzają. Realizm działań opiera się na założeniu, że nie można oddziaływać na społeczeństwa, bez bezpośredniego spotkania z konkretnymi osobami, a te często przeżywają pobyt na Kazimierzu jako poszukiwanie korzeni, jako powrót, jako próbę określenia swej tożsamości i tym potrzebom pracownicy Fundacji starają się wychodzić naprzeciw. Poza licznymi, znanymi już w świecie imprezami takimi jak Festiwal Kultury Żydowskiej, w CKŻ prowadzony jest nieustanny dialog z przybywającymi tam ludźmi.
Wspomniany Festiwal po raz pierwszy odbył się w 1988 i wówczas nie był tak wielkim wydarzeniem, jak dzisiejsze. Następny odbył się dwa lata później w 1990 na krakowskim Starym Mieście, choć być może dzisiejszej publiczności trudno by było sobie wyobrazić festiwal poza Kazimierzem.

Od roku 1996 organizowane są dwa doroczne przedsięwzięcia: zawsze w pierwszym miesiącu roku żydowskiego - Miesiąc Spotkań z Kultura Żydowską Bajit Hadasz (hebr. Nowy Dom) oraz Settimana della Cultura Ebraica - tydzień o tematyce włosko-żydowskiej, przygotowywany we współpracy z Włoskim Instytutem Kultury w Krakowie. W 1999 Czesław Miłosz, polski laureat literackiej Nagrody Nobla, zainaugurował kolejne doroczne wydarzenie - wykład poświęcony pamięci Aleksandra i Alicji Hertzów, który następnie ukazuje się w wersji dwujęzycznej (polskiej i angielskiej). W roku 2000 wykład ten przygotował prof. Israel Gutman, a w 2001 Ryszard Kapuściński.


Codzienność CKŻ to cotygodniowe wykłady, spotkania z zapraszanymi gośćmi z kraju i zagranicy, dyskusje panelowe, promocje książek, projekcje filmowe, wystawy fotografii, malarstwa, grafik a także wystawy tematyczne, konferencje, seminaria, koncerty, aukcje, warsztaty tańca żydowskiego i wiele innych. To także organizowanie, wspólnie z Towarzystwem Przyjaźni Polsko-Izraelskiej, Stowarzyszeniem Festiwal Kultury Żydowskiej oraz Stowarzyszeniem Krakowski Klub Dialogu, Marszu Pamięci w rocznice likwidacji Getta Krakowskiego. W CKŻ odbywają się także spotkania Sprawiedliwych Wśród Narodów Świata, a także uroczyste wręczenia medali organizowane przez Ambasadę Izraela.

Troską dyrektora Fundacji Judaica Joachima Russka i dyrektora CKŻ Roberta Gądka jest komplementarność prowadzonych działań, tak by docierały one do całego społeczeństwa.
(asw)

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "X-lecie Fundacji "Judaica"" ?

60. ROCZNICA OTWARCIA OBOZOWYCH BRAM

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl