SERWIS INFORMACYJNY     

SŁOWNIK

Prasa

prasa. Powstanie p. żyd. wiąże się z ruchem haskali w XVIII w. W krótkim czasie, w 1. poł. XIX w. pojawiły się na ziemiach pol. pierwsze tytuły żyd. wydawnictw periodycznych: “Cir neeman” (hebr., Wierny posłaniec, 1814), “Olat szabat” (hebr., Ofiara sobotnia, 1817–24), “Bikurej ha-itim” (hebr., Przegląd współczesny, 1820), “Dostrzegacz Nadwiślański – Der Beobachter an der Weichsel” (1823–24), “Izraelita Polski” (1831), ale o rozwoju p. żyd. można mówić dopiero w 2. poł. XIX w., gdy powstał ruch asymilacji. W Warszawie, która stała się największym centrum wydawniczym, zaczęły wychodzić tygodniki, takie jak “Jutrzenka” (1861–63), hebrajskojęzyczna “Ha-cfira” (hebr., Jutrzenka, 1862, 1874–1931), polskojęzyczny “Izraelita” (1866–1915) i drukowany w języku jid. tygodnik “Warszojer Jidisze Cajtung” (Warszawska Gazeta Żydowska, 1867–68). Ponadto w Krakowie w 1870 wydawany był inny polskojęzyczny periodyk o nazwie “Izraelita”, a we Lwowie “Ojczyzna” (1881–92). Żydzi pol. czytali także wydawany w Odessie “Ha-melic” (hebr., Mówca, 1860–1904) oraz “Ha-szachar” (hebr., Świt, 1868–86), wychodzący w Wiedniu. W okresie międzywojennym nastąpił w Polsce rozkwit p. żyd. w języku jid., pol. i hebr. Najbardziej poczytnymi dziennikami w języku jid. były “Hajnt” (Dziś, 1908–39) i “Der Moment” (Chwila, 1910–39), a także popularny, sensacyjny i apolityczny “Unzer Ekspress” (Nasz Ekspres, 1926–39). Syjoniści wydawali elitarne periodyki w języku pol.: “Nasz Przegląd” (Warszawa 1923–39), “Chwila” (Lwów 1919–39) i “Opinia” (Warszawa 1933–36). Organem partii Bund od 1922 był dziennik “Folkscajtung” [jid., Gazeta Ludowa], stale nękany przez cenzurę.
Dziennik “Dos Jidisze Togblat” (jid., Żydowska Gazeta Codzienna, Warszawa 1929–39) wyrażał opinie partii Agudas Isroel. Ukazywała się p. naukowa, np. polskojęzyczny “Miesięcznik Żydowski” (Łódź, 1930–35), w języku jid. “JIWO Bleter” (Zeszyty JIWO, Wilno 1931–39), “Historisze szriftn” (Zeszyty historyczne, Warszawa 1929–33); a także specjalistyczna i środowiskowa (w tym gosp. i zawodowa), rozrywkowa i artystyczna (“Chaliastre”, “Jung Idysz”). Żydowska p. wydawana była też w małych miasteczkach, np. w Baranowiczach wychodziło kilka periodyków w języku jid., zaś lokalna gazeta w Otwocku zawierała tygodniowy dodatek w języku jid. W sumie ukazywało się ponad 300 tytułów prasowych, wydawanych przez różne środowiska żyd. w trzech językach, co stanowiło 7% całej p. pol. W Polsce działała Żydowska Agencja Telegraficzna (1920–39), o zasięgu międzynarodowym. Po wybuchu II wojny światowej przestały się ukazywać zarówno pol., jak i żyd. periodyki, choć na terenach objętych okupacją radz. niektóre z nich wychodziły do 1940, zaś nieliczne – do momentu inwazji Niemców na Związek Radziecki. Za zezwoleniem okupantów Judenraty wydawały dwie legalne gazety żyd.: w języku pol. “Gazetę Żydowską” (Kraków 1940–42) i w jid. “Geto-Cajtung” (Łódź 1941). W getcie warszawskim wychodziło 50 tytułów p. podziemnej, w tym 19 w języku pol., np. asymilatorska “Żagiew”, i 28 w języku jid., np. bundowski “Biuletin”, syjon. “Dror” [hebr., Pokolenie], komunistyczna “Morgn Frajhajt” (jid., Jutro Wolność, 1942).

w internecie

Tekst zamieszczony obok pochodzi z książki
"Historia i kultura Żydów polskich. Słownik",
autorstwa Aliny Całej, Hanny Węgrzynek i Gabrieli Zalewskiej,
wydanej przez WSiP
Po wojnie, w 1944–49 ukazało się ok. 70 tytułów p. w języku pol. i jid., jednak większość z nich została zlikwidowana w okresie stalinizmu. W tym czasie wychodziła już tylko jedna gazeta, “Fołks-Sztyme” [jid., Głos Ludu], od 1945 organ żyd. Frakcji Polskiej Partii Robotniczej przy Centralnym Komitecie Żydów w Polsce, w 1950 podporządkowany Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej. W 1968 gazeta została zawieszona, po czym wznowiona jako dwujęzyczny tygodnik. Przestał się wówczas ukazywać miesięcznik literacki “Literarisze Bleter” [jid., Zeszyty Literackie]. W 1995 Żydowski Instytut Historyczny wstrzymał wydawanie kwartalnika naukowego “Bleter far Geszichte” [jid., Zeszyty Historyczne], nieprzerwanie od 1950 wychodzi “Biuletyn Żydowskiego Instytutu Historycznego”. Obecnie w Polsce ukazuje się kilka pism żyd.: dwujęzyczny “Dos Jidisze Wort – Słowo Żydowskie”, a w języku pol. “Jidełe” [jid., Żydek], “Midrasz”, “Głos Gminy Żydowskiej” (wszystkie w Warszawie) i “Jesteśmy” w Gdańsku. A.C.
Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Prasa" ?

zobacz także

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl