SERWIS INFORMACYJNY     

Ślady i Judaica

Kock


Atrakcje turystyczne
Kościół parafialny w rynku (wzniesiony 1779–1782 według projektu S.B. Zuga), przebudowywany w XIX i XX w.; pałac A. Jabłonowskiej (1780) projektu S.B. Zuga, przebudowany w 1840 r. przez H. Marconiego; park geometryczno-krajobrazowy wokół zespołu pałacowego; cmentarz żołnierzy polskich poległych w ostatniej bitwie II Rzeczypospolitej w dniach 2–5 X 1939 r., z grobem ich dowódcy gen. F. Kleeberga (zm. 1941), który spoczął tu w 1969 r.


Osadnictwo żydowskie rozpoczęło się stosunkowo późno, w początkach XVII w. Sławę leżącemu na uboczu wielkich zdarzeń miasteczku przyniosła bitwa z Austriakami w 1809 r. i przyjazd Menachema Mendla Morgenszterna w 1829 r. W XX w. Żydzi stanowili tu zdecydowaną większość ludności (64–68%, 2,5 tys. osób). Zajmowali się handlem, krawiectwem, kapelusznictwem i szewstwem. W czasie II wojny światowej Niemcy utworzyli getto. Jego mieszkańcy zostali wywiezieni do Treblinki.
Ohel Menachema Mendla Morgenszterna
Z kockiego kirkutu zachowało się niewiele, choć to teren ogrodzony i pielęgnowany. Najważniejszym obiektem jest ohel Menachema Mendla Morgenszterna, stanowiący do dziś centrum pielgrzymkowe. W obecnej postaci istnieje od lat 90. XX w. Poza grobowcem cadyka można tu jeszcze odkryć leżące bezładnie wśród trawy ułomki kamienne, pozostałości charakterystycznych dla okolicy macew wykonywanych z granitowych głazów narzutowych. Według mieszkańców przed wojną dozorcą cmentarza był miejscowy Niemiec.
Dojście zajmuje 25 minut; od rynku (pl. Jabłonowskiej) ul. Hanki Sawickiej do oryginalnej kapliczki św. Jana Chrzciciela i dalej za znakami szlaku czerwonego. Zabytek jest zamknięty – klucz udostępnia Roman Stasiak, rolnik mieszkający w pierwszym domu za cmentarzem. Opiekuje się nekropolią, m.in. wymurował ohel, kosi trawę.

Grób Berka Joselewicza
Kolejny spacer, jaki można odbyć z pl. Jabłonowskiej, wiedzie ul. Berka Joselewicza (szlak turystyczny zielony) do jego grobu, znajdującego się już poza granicami Kocka, na przedpolach wsi Białobrzegi. Marsz jest dosyć długi, ale warto go podjąć, choćby dla obejrzenia szeregu starych domów (wszystkie przy ul. Joselewicza; bardzo typowe – 11, 25, 27; poza tym 41, 46, 90) i malowniczej okolicy. Warto zwrócić uwagę na niebanalne przydrożne kapliczki.
Na pomnik składają się ogrodzone dwa głazy. Wyżej położony, ustawiony współcześnie, podaje tylko imię, nazwisko i dwie daty. Głaz poniżej pochodzi z 1909 r. Ufundował go hrabia Edward Żółtowski. Zatarta inskrypcja głosi: Berek Joselowicz – Józef Berkowel Berkowicz ur. w Kretyndze na Litwie 1760 r. Pułkownik Wojsk Polskich, szef szwadronu 5-go Pułku Strzelców Konnych Wielkiego Księstwa Warszawskiego, kawaler krzyżów Legii Honorowej i Virtuti Militari. Zginął w bitwie pod Kockiem 1809 roku. Tu pochowany. Nie szacherką, nie kwaterką, lecz on krwią dorobił sławy. W stoletnią rocznicę zgonu. 1909.
Grób znajduje się po prawej stronie lokalnej drogi Kock–Białobrzegi, na przedpolach Białobrzegów, pod lipą, 50 kroków za znakiem „Uwaga na ostre zakręty”.

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
Dom cadyka Morgenszterna
W Kocku zachowało się sporo przedwojennej zabudowy charakterystycznej dla żydowskich miasteczek wschodniej Polski. Niektóre z domów można obejrzeć, udając się do domu cadyka. Trasa prowadzi z rynku (pl. Jabłonowskiej) ul. 1 Maja (ze znakami czarnego szlaku turystycznego) do drugiej przecznicy, ul. Wojska Polskiego. Tu należy skręcić w lewo, by minąwszy dwa charakterystyczne drewniane domy – Wojska Polskiego 30 i 32 – dojść do oryginalnej budowli z narożną wieżyczką.
Budynek zaskakuje nietypowym pomysłem architektonicznym – elementy przywodzące na myśl dworek polski połączone są z przedziwną narożną wieżą. Jest to unikat w skali kraju. Mieszkańcy uważają, że to tu właśnie zamurował się cadyk Menachem Mendel. Ze źródeł historycznych wiadomo jedynie, że dwór należał po 1924 r. do Josefa Morgenszterna, ogłoszonego w 1929 r. cadykiem kockich chasydów.


Chasydzi z Kocka
Kocker chasidim istniejąc jako wspólnota od 1829 r., opierali się na naukach Menachema Mendla Morgenszterna, którego uznali za pierwszego cadyka. W 1830 r. poparli powstanie listopadowe, zaopatrując wojska polskie w buty, odzież i żywność. Po śmierci przywódcy duża część uznała dynastię z Góry Kalwarii, nieliczni pozostali przy rodzinie Morgenszternów i nowym cadyku – Dawidzie (1809–1873). Chasydzi z Kocka poparli także powstanie styczniowe. Ich niepodległościową postawę opisał Józef Opatoszu w powieści W polskich lasach (inny tytuł: Żydzi w walce o niepodległość Polski), zekranizowanej przez Jonasza Turkowa w 1929 r. Trzecim cadykiem kockim został Chaim Israel Morgensztern (1840–1905), który przeniósł się do Puław. Sukcesorem Chaima Izraela był Mojżesz Mordechaj (1862–1929), w latach 1914–1929 mieszkający w Warszawie. Ostatnim – z siedzibą ponownie w Kocku – Josef Morgensztern, który zginął 9 IX 1939 r. podczas bombardowania miasta.

Berek Joselewicz (1760–1809) jeszcze przed wybuchem insurekcji kościuszkowskiej odwiedził Paryż, gdzie był świadkiem wybuchu rewolucji francuskiej. Powodowany ideami braterstwa i równości wraz z Józefem Aronowiczem zaproponował Kościuszce utworzenie konnicy żydowskiej. Oddział ten, liczący 500 ochotników, walczył w insurekcji. Jego obecność w polskich szeregach miała niebywałe znaczenie dla wizerunku Żydów w oczach Polaków. Po upadku powstania Joselewicz znalazł się na emigracji, był m.in. w Legionach Polskich we Włoszech. Do Polski powrócił wraz z wojskami Napoleona i objął dowództwo dwóch szwadronów w armii ks. Poniatowskiego. Jego syn, Josek Berkowicz (1789–1846), także działał na rzecz niepodległości – m.in. podczas powstania listopadowego namawiał żydowskich żołnierzy armii carskiej do przejścia na stronę polską i dążył do powołania żydowskich jednostek liniowych.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Kock" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl