SERWIS INFORMACYJNY     

Ślady i Judaica

Przemyśl


Atrakcje turystyczne
Miasto przebogate w zabytki: katolicka katedra św. Jana Chrzciciela (gotycka, wzniesiona 1460–1571, przebudowana 1724–1744 na barokową, 1883–1913 częściowo rekonstruowana); klasztor Franciszkanów (fundowany 1235) z barokowym kościołem św. Marii Magdaleny (1754–1777) – w ołtarzu rzeźby Polejowskiego (1761–1764); dawny klasztor Jezuitów projektu Jacopa Briana (1622); w budynku kolegium Muzeum Diecezjalne z kolekcją sztuki sakralnej; klasztor Karmelitów Bosych (1627–1630) z katedrą greckokatolicką (kościołem św. Teresy, zmienionym na katedrę 1784–1945 i w latach 90. XX w.); klasztor Reformatów (fundowany 1627) z kościołem św. Antoniego (1637–1645); zamek królewski, późnorenesansowy (1612–1630), potem przebudowywany, ze śladami palatium i kaplicy przedromańskiej z X–XII w.; fragmenty murów miejskich; pałac biskupów greckokatolickich (1757), mieszczący Muzeum Ziemi Przemyskiej; austriacka Twierdza Przemyśl (XIX w.): bramy, fosy, szańce; pałac Lubomirskich na Bakończycach (II połowa XIX w.); klasztor Benedyktynek na Zasaniu (fundowany 1616) z kościołem Świętej Trójcy (1768–1777) i murem ze strzelnicami (II połowa XVII w.), częściowo zrujnowany.


Zamek, foto: A.Olej&K. Kobus:

Przemyśl (żyd. Premiszla, Premiszle, Peremiszl, Pszemiszel)
Wiadomości pewne na temat żydowskich osadników w Przemyślu pochodzą z przełomu XIII i XIV w. Ludność wyznania mojżeszowego osiedlała się wzdłuż szlaku handlowego do Lwowa. Średniowieczni Żydzi przemyscy udzielali kredytów, zajmowali się rzemiosłem i handlem. W 1559 r. gmina uzyskała przywilej od Zygmunta Augusta, nadający jej odrębność prawną. W czasach austriackich Przemyśl był ośrodkiem haskali, co stawiało go w opozycji do licznych ośrodków chasydzkich w sąsiedztwie. Udział Żydów wśród mieszkańców Przemyśla w początku XX w. ustabilizował się na poziomie 30%.

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
Przemyśl, ul. Dworskiego, foto: A.Olej&K. Kobus:


We wrześniu 1939 r. Przemyśl przecięła granica niemiecko-sowiecka. Śródmieście trafiło do ZSRR (w maju 1940 r. wywieziono Żydów na zesłanie w głąb Rosji), Zasanie znalazło się w granicach imperium hitlerowskiego. Po ataku Niemiec na Związek Radziecki część Żydów wywieziono do Bełżca, resztę zamknięto w getcie. Getto zlikwidowano we wrześniu 1943 r., choć w mieście pozostali jeszcze Żydzi jako brygada prac porządkowych. Wojnę przeżyło ogółem 250 osób, ale wszyscy wyjechali zaraz po niej wskutek konfliktu polsko-ukraińskiego oraz ogólnej sytuacji geopolitycznej.

Lokalne judaika gromadzi kolekcja Muzeum Narodowego Ziemi Przemyskiej przy ul. Czackiego. Jest także kirkut przy ul. Słowackiego (za cmentarzem katolickim, po tej samej stronie; brama jest otwarta, być może jest tak zawsze). Na początku kirkutu są XX-wieczne nagrobki, w głębi wiele starszych.

Synagoga Szajnbacha
Większa i lepiej zachowana z przemyskich synagog jest pomnikiem zwycięstwa haskali w mieście. Stąd wzięła się jej niegdysiejsza potoczna nazwa – Tempel.

Synagoga, foto: A.Olej&K. Kobus:

Świątynia znajduje się poza dzielnicą żydowską, na południowy wschód od starego miasta. W latach 1960–1961 została przebudowana na bibliotekę. Zatarto wówczas polichromie i usunięto witraże. Dodano wtórne stropy i ściany, co uniemożliwia nadanie budowli charakteru kultowego czy ekspozycyjnego. Nietknięty jest jedynie wystrój zewnętrzny, który można podziwiać w całej jego pompatyczności, właściwej schyłkowi XIX w.
Przy ul. Słowackiego 15, w głębi ulicy, koło przystanku autobusowego Słowackiego–Biblioteka (#1, 2, 3, 4, 5, 8, 12, 19, 24). Biblioteka czynna wt.–pt. 9.00–19.00, sb. 9.00–17.00, nd. i pn. zamknięta.

Synagoga Na Zasaniu
Druga z bóżnic przemyskich także pochodzi z końca XIX w. W 1890 r. Towarzystwo Izraelickiej Świątyni Zasańskiej rozpoczęło budowę synagogi dla dzielnicy lewobrzeżnej. Synagogę otwarto ostatecznie w 1909 r. – służyła wiernym tylko 30 lat, bo ta część Przemyśla dostała się hitlerowcom już w 1939 r. Okupanci urządzili tu prowizoryczną elektrownię, dobudowując wiele ruder otaczających ją częściowo do dziś. Po 1945 r. synagoga stała się bazą autobusów, potem karetek. W 1994 r. usiłowano tu urządzić galerię, ale dziś budowla stoi opuszczona, zdemolowana i zamknięta.
Przy pl. Unii Brzeskiej 6, tuż za mostem na Zasaniu; duży plac naprzeciwko Statoil, niedaleko cerkwi.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Przemyśl" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl