|
Lublin
Miasto wojewódzkie. Liczy ok. 350 tys. mieszkańców. Położony jest na pograniczu płaskowyżów: Nałęczowskiego i Świdnickiego, nad rzeką Bystrzycą i jej dopływami: Czechówką i Czerniejówką.
Warto zobaczyć:
- Zamek Królewski fundowany przez Kazimierza Wielkiego z donżonem z XIII w. i kaplicą z XIV w. (polichromia z 1418 r.);
- Kompleks zabudowy Starego Miasta;
- Katedrę św. Jana Chrzciciela i Jana Ewangelisty z lat 1592–1604 wzniesioną według projektu J.M. Bernardoniego, z fasadą A. Corazziego z 1819 r. (szczególną ciekawostką jest akustyczne pomieszczenie zakrystii);
- Klasztor Dominikanów z późnogotyckim (przebudowanym w XVII w.) kościołem św. Stanisława Biskupa;
- Stary Ratusz, od 1579 r. siedziba Trybunału Koronnego, przebudowany w 1781 r. przez D. Merliniego, obecnie Pałac Ślubów;
- Kamienice z XVI–XVII w.;
- Klasycystyczny Nowy Ratusz – zbudowany w latach 1827–1828, siedziba władz miejskich;
- Bramy – Krakowska i Grodzka.
Rys historyczny
Pierwsze osady na tym terenie istniały już w VI-VII wieku. W X-XI wieku funkcjonowała osada targowa. Od XII wieku istniał tutaj ważny gród obronny zabezpieczający ziemie polskie od wschodu. Nazwa Lublin - pochodząca od imienia męskiego Lubel - została zanotowana w dokumencie z 1198, w liście darczyńców zakonu bożogrobców miechowskich, świadczącym o istnieniu już w XII wieku kościoła w Lublinie, przy którym urzędował archidiakon.
W wieku XIII Lublin był wielokrotnie napadany przez Tatarów, Jaćwingów, Rusinów. Z tego okresu pochodzą najstarsze kościoły miasta: pw. św. Michała, oo. Dominikanów oraz św. Mikołaja na Czwartku.
Prawa miejskie Lublin uzyskał w 1317 roku. W 1341 roku miasto zostało zniszczone przez Tatarów. Wówczas król Kazimierz Wielki wybudował mury miejskie i inne fortyfikacje obronne. Do dziś zachowały się Brama Krakowska i Brama Grodzka. Rozwój handlu z Rusią oraz przywileje celne przyczyniły się do szybkiego rozwoju miasta, z 1377 pochodzi pierwsza wzmianka o istnieniu Rady Miejskiej, wkrótce pojawiła się instytucja burmistrza. Lublin stał się centrum gospodarczym, politycznym i kulturalnym - głównym ośrodkiem handlu między Koroną a Wielkim Księstwem Litewskim. Król Władysław Jagiełło nadał Lublinowi przywilej prawa składu towarów z 8-dniowym przymusem oraz ustanowił 16-dniowy jarmark, a Kazimierz Jagiellończyk zezwolił na zwiększenie liczby jarmarków do 4 w roku, co miało istotny wpływ na dalszy rozwój i zamożność miasta, a ich sława przyciągała kupców ze Wschodu i Zachodu, stając się także tematem tekstów literackich (Sebastian Fabian Klonowic). W 1447 roku miasto zostało podniesione do rangi stolicy województwa. Zamieszkiwali je Polacy, Żydzi, Ormianie, Węgrzy, Niemcy, Szkoci i Włosi.
W 1569 roku w Lublinie zawarto unię realną Korony z Litwą łączącą dwa narody polski i litewski, co upamiętnia do dziś obelisk wzniesiony w 1826 staraniem Stanisława Staszica. W 1578 roku sejm walny warszawski ustanowił Trybunał Koronny, sąd Główny Ordynaryjny dla szlachty, którego siedzibą w Małopolsce został Lublin. W 1579 roku miasto zostało zniszczone przez wielki pożar. W okresie reformacji w Lublinie gromadzili się i znosili swoje zbory różni je zwolennicy: luteranie, kalwini i arianie.
Wiek XVII przyniósł Polsce wojny z Kozakami, Moskwą i Szwedami, które - nękając kraj przez całe stulecie - spowodowały upadek gospodarczy, zubożenie społeczeństwa i spadek liczby ludności, co nie ominęło również Lublina. Z chwilą upadku Rzeczpospolitej, Lublin znalazł się w zaborze austriackim, następnie wchodził w skład Księstwa Warszawskiego, a później znalazł się w zaborze rosyjskim zwanym Królestwem Polskim.
W XIX wieku miasto powoli dźwigało się z upadku wraz z rozwojem przemysłu i rozwojem kulturalnym. Powstawały liczne towarzystwa społeczno-kulturalne i naukowe, czasopisma, działał teatr. Na wieść o powstaniu listopadowym lublinianie manifestacyjnie je poparli, co zakończyło się represjami ze strony zaborców, nałożeniem wysokich kontrybucji, konfiskatami i zsyłaniem na Sybir najbardziej zaangażowanych patriotów. Lublin stał się miastem gubernialnym, a władzę nad nim otrzymał naczelnik wojenny.
|
Ponownie ożywienie polityczne nastąpiło w latach 60-tych XIX wieku, kiedy za przykładem Warszawy, także w Lublinie organizowano manifestacje patriotyczne, noszono oznaki żałoby narodowej, powstawały organizacje spiskowe. Jednak nie doszło do wybuchu powstania – w mieście stacjonował silny rosyjski garnizon wojskowy, a powstańcy rekrutowali się głównie z młodzieży gimnazjalnej. Wzięli oni udział w walkach pod Lubartowem. Po upadku powstania miasto spotkały kolejne represje i działania rusyfikacyjne, powstańczych przywódców stracono, wielu osadzono w więzieniu na Zamku, wielu zesłano w głąb Rosji, zarządzono kasatę klasztorów katolickich, likwidację instytucji kulturalnych i nakazano budowę cerkwi na placu Litewskim.
Powstanie linii kolejowej łączącej Lublin z Warszawą i Kownem przyczyniło się do ożywienia gospodarczego, jednak przemysł rozwijający się w mieście miał charakter wielobranżowy, z przewagą przetwórstwa surowców rolniczych oraz produkcji maszyn rolniczych. Duże znaczenie miała w tej dziedzinie działalność Towarzystwa Kredytowego Ziemskiego.
Rewolucja 1905-1907 ujawniła dążenia niepodległościowe Polaków. Odzyskanie niepodległości nastąpiło jednak z zakończeniem I wojny światowej, 3 listopada 1918 Lublin powrócił w polskie ręce. W tych burzliwych dniach Lublin stał się siedzibą Tymczasowego Rządu Ludowego Republiki Polskiej, na którego czele stanął Ignacy Daszyński. W czasie dwudziestolecia międzywojennego w mieście działało szereg instytucji politycznych, gospodarczych i kulturalnych. Powstał Katolicki Uniwersytet Lubelski, jezuickie kolegium „Bobolanum”, oraz Uczelnia Mędrców Lublina – wszystkie te wyższe uczelnie wpłynęły na kształtowanie się nowego oblicza miasta. Rozwinęła się prasa i działalność wydawnicza, w 1932 powołano do istnienia Związek Literatów, w 1937 Lubelski Związek Pracy Kulturalnej, działały Towarzystwo Przyjaciół Nauk i Towarzystwo Muzyczne.
Pod względem gospodarczym nowością była fabryka samolotów Plage-Laśkiewicza, upaństwowiona i zreorganizowana w 1936r. – otrzymała wówczas nazwę Lubelskiej Wytwórni Samolotów i była największym zakładem przemysłowym w mieście. (doszczętnie zbombardowana we wrześniu 1939). W 1936 Lublin został włączony w obręb Centralnego Okręgu Przemysłowego.
Ulica Kowalska. Foto: A.Olej&K. Kobus:
Pierwsze niemieckie bomby spadły na miasto 2 września 1939. Początkowo Lublin stał się siedzibą urzędów ministerialnych ewakuowanych z Warszawy. Po zaciętych walkach Niemcy zajęli miasto 18 września 1939. Zamek stał się więzieniem gestapo, przez które przeszło ok. 40 tys. osób. Było jednym z największych w Generalnym Gubernatorstwie. We wrześniu 1941 Niemcy uruchomili na Majdanku drugi co do wielkości (po Auschwitz) obóz koncentracyjny. W mieście działał ruch oporu - prowadził wywiad, kolportaż, przerzuty broni, konspiracyjną produkcję granatów. Walki o miasto rozpoczęły 22 lipca 1944 odziały Armii Krajowej. 25 lipca natarcie armii radzieckiej doprowadziło do wyzwolenia miasta. Mimo wyzwolenia spod okupacji niemieckiej nie doszło jednak do odzyskania pełnej wolności. Więzienie na Zamku zostało przejęte przez sowieckie NKWD, stając się miejscem kaźni żołnierzy Armii Krajowej – do 1954 przez jego cele przewinęło się ok. 35 tys. osób – członków organizacji niepodległościowych i oskarżonych o przestępstwa wobec nowej władzy. Okres dwuwładzy w ostatnich dniach lipca 1944 został zakończony aresztowaniem Delegatury Okręgowej Rządu RP na wychodźstwie w Londynie. Sowiecki i polski aparat bezpieczeństwa likwidował AK, żołnierzy zmuszono do oddania broni, aresztowano i uwięziono. Rządy przejął PKWN Polski Komitet Wyzwolenia Narodowego, powstały w Moskwie i pod jej kontrolą, a miasto pełniło funkcję stolicy terenów wyzwolonych spod okupacji hitlerowskiej. PKWN został przekształcony w Rząd Tymczasowy i przeniesiony do Warszawy.
Zapraszamy do dyskusji na temat "Lublin"
|
mapa miejsc
|