SERWIS INFORMACYJNY     

Ślady i Judaica

Lesko


Atrakcje turystyczne
Późnogotycki parafialny kościół Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny z I połowy XVI w., przebudowywany (wieża neogotycka z końca XIX w.); zamek Kmitów z XVI w. z późnogotycko-renesansową wieżą mieszkalną; fortyfikacje z XVI w., przekształcone w I połowie XIX w. w tarasy ogrodowe; szereg domów z XVIII i XIX w., m.in. zajazd. Lesko to punkt wypadowy w północno-wschodnie pasma Bieszczad oraz w Góry Słone; 16 km na południe jest Zalew Soliński z wieloma ośrodkami wypoczynkowymi.


Lesko (żyd. Linsk, Lisk)
Pierwsi osadnicy trafili do Leska przed 1542 r. Zajęli się handlem, rzeźnictwem, złotnictwem, browarnictwem i krawiectwem. Wielu obchodziło z towarami nawet odległe wsie górskie. Kahał powstał pod koniec XVI w. i zajmował dominującą pozycję na ziemi sanockiej. Koniec XVIII w. przyniósł wybuch chasydyzmu, który zatriumfował także w Lesku. Pojawiali się tu nawet cadycy, z najbardziej znanym Samuelem Szmelke. Pogorszenie sytuacji gospodarczej miasta w XIX w. sprawiło, że wielu Żydów zaczęło przenosić się do okolicznych wsi. We wrześniu 1939 r. Lesko znalazło się w granicach ZSRR. Żydzi byli prześladowani z powodów ideologicznych, tyle że kryterium nie była rasa, jak pod okupacją hitlerowską, lecz zamożność. Zesłano ich w głąb Rosji. Niemcy wkroczyli tu 24 VI 1941 r. Utworzyli getto, które następnie zlikwidowali w sierpniu 1942 r., wysyłając uwięzionych do obozów zagłady.

Synagoga
Nieznana jest dokładna data budowy synagogi – musiało to nastąpić między 1626 a 1654 r., stąd najczęściej mówi się o połowie XVII w. Budowla nie miała ogrzewania, więc działała w pełni tylko latem. Zimą w sali głównej modlono się w piątek wieczór i sobotę przed południem, w pozostałe dni – w dwóch przylegających do wejścia bóżniczkach. Po kilkuset latach spokojnego trwania synagoga została poważnie uszkodzona przez Niemców i w stanie na wpół zniszczonym stała jeszcze 20 lat po wojnie. Obecnie w bóżnicy mieści się Galeria Sztuki Bieszczadzkiego Domu Kultury.

w internecie

Teksty prezentowane obok pochodzą z przewodnika Śladami Żydów polskich" autorstwa Adama Dylewskiego, wydanego przez wydawnictwo "Pascal".
Synagoga, foto: A.Olej&K. Kobus:

Wzniesiona z kamienia, na planie prostokąta, ma dobudówkę z salą modlitwy dla kobiet. Napis na ścianie frontowej głosi: O jakimże lękiem napawa to miejsce! Nic tu innego, tylko dom Boży. Aron ha-kodesz ujęto półkolumnami zwieńczonymi trójkątnym szczytem, podobnie jak w słynnej, nieistniejącej już synagodze Złotej Róży we Lwowie. Drzwi żelazne pochodzą z XIX w. Szczególnym elementem jest wieża podwyższona podczas powojennych remontów w stosunku do wcześniejszej postaci. Zachowały się kamienne schody i loch. Wieża służyła za więzienie gminie leskiej, mającej autonomię sądowniczą. Ukradzione przed 1947 r. fragmenty bimy można dziś zobaczyć w mieście: elementy konstrukcyjne posłużyły jako część balkonu domu przy pl. Konstytucji 3 Maja (swoją drogą dawnej świątyni ormiańskiej) oraz domu przy ul. Unii Brzeskiej.
U zbiegu ulic Berka Joselewicza i Moniuszki.


Do okupacji niemieckiej w mieście istniało wiele innych miejsc modlitwy. Wszystkie znajdowały się bardzo blisko istniejącej synagogi – bądź po drugiej stronie ulicy, bądź tam, gdzie stoi blok mieszkalny (na północny zachód od synagogi). Były to: Stara Bóżnica sprzed 1838 r.; w tym samym budynku – Nowa Bóżnica, służąca jako miejsce spotkań bractw gminnych; Sandzer Klojz – gromadząca zwolenników Halberstamów z Nowego Sącza (do tej wspólnoty należał leski rabin); Sadygierer Klojz – dla antagonistów chasydów sądeckich, zwolenników Izraela Friedmanna.


Kirkut
Legenda głosi, że mają tu być pochowani założyciele gminy w Lesku – rabini hiszpańscy wypędzeni ze swojego kraju w XVI w. Najstarsza z zachowanych inskrypcji nagrobnych głosi (wersja uproszczona): Tu spoczywa mąż bogobojny Eliezer, syn rabbiego Meszulema, pamięć sprawiedliwych niech będzie błogosławiona. Zmarł w piątek, 9 tiszri 309 roku wedle zapisu skróconego. Na 3 ha jest około 500 macew.
Z synagogi trzeba udać się w dół ul. Moniuszki (tak jak znaki szlaku niebieskiego). U skrzyżowania Moniuszki i Źródłowej po prawej stronie, nieco z tyłu widać bramę z gwiazdami Dawida, za nią schody wiodące w górę.

Czy chcesz się wypowiedzieć na temat "Lesko" ?
Małopolska
 - Biecz
 - Bobowa
 - Brzesko
 - Dukla
 - Dąbrowa Tarnowska
 - Jarosław
 - Kraków i Kazimierz
 - Lelów
 - Lesko
 - Leżajsk
 - Nowy Sącz
 - Oświęcim
 - Przemyśl
 - Rymanów
 - Rzeszów
 - Sanok
 - Sieniawa
 - Tarnów
 - Łańcut
Podlasie
 - Białystok
 - Krynki
 - Sejny
 - Tykocin
Warszawa
 - Ferma w Grochowie-Witolinie
 - Pomnik Bohaterów Getta
 - Pomnik Żegoty
 - Sienna 55 - Złota 62
 - Synagoga Nożyków
 - Synagoga na Pradze
 - Szpital Dziecięcy Bersohnów i Baumanów
 - Szpital Starozakonnych
 - Szpital Starozakonnych na Pradze
Ziemia lubelska
 - Izbica
 - Kazimierz Dolny
 - Kock
 - Kraśnik
 - Lubartów
 - Lublin
 - Parczew
 - Sobibór
 - Szczebrzeszyn
 - Włodawa
 - Zamość
 - Łęczna

GMINA ŻYDOWSKA NA WYBRZEŻU

KALENDARIUM

ŚLADY I JUDAICA

ORGANIZACJE
    STOWARZYSZENIA
    FUNDACJE

LUDZIE, SYLWETKI,
    BIOGRAFIE

ŻYCIE ŻYDOWSKIE DZISIAJ

ZAGŁADA

KSIĄŻKI

SŁOWNIK

FORUM DYSKUSYJNE

ODNOŚNIKI

REDAKCJA

MAPA

Instytut Adama Mickiewicza, Wiejska 12a, 00-490 Warszawa
tel. (48-22) 44 76 100, fax. (48-22) 44 76 152; www.iam.pl